องค์ประกอบต่างๆของการละหมาด

 

อ.อับดุลวาเฮด สุคนธา...เรียบเรียง

 

     สุนัตของการละหมาดมีอยู่มากมาย แบ่งเป็น สุนัตที่เป็นคำพูด และ สุนัตที่เป็นการกระทำ 

     คำว่า สุนัต ในที่นี้ หมายถึง สิ่งอื่นนอกเหนือจากรูก่น (หลัก) และวาญิบ (ข้อบังคับ)

 

บรรดานักฟิกฮฺบางท่านได้ระบุจำนวนว่า:

- สุนัตที่เป็นคำพูด มี 17 ประการ

- สุนัตที่เป็นการกระทำ มี 55 ประการ

 

การละหมาดจะไม่เสียหากว่าละทิ้งสุนัตแม้จะตั้งใจก็ตาม ซึ่งต่างจาก รูก่นและวาญิบ

รูก่น : ไม่สามารถตกหล่นได้ ต้องทำให้ครบและตามด้วยสุญูดสะฮฺวี

วาญิบ : หากลืมสามารถชดเชยด้วยสุญูดสะฮฺวี

 

         จากนี้ไปจึงเหมาะที่จะกล่าวถึง รูก่นของการละหมาด, วาญิบของการละหมาด และ ส่วนหนึ่งของสุนัตของการละหมาด โดยอ้างอิงจากตำรา “ดะลีลุตตอลิบ” ซึ่งเป็นตำราแบบย่อที่มีชื่อเสียงในหมู่นักฟิกฮฺสาย มัซฮับของหัมบะลีย์

 

 

รูก่นของการละหมาด 

 

มีทั้งหมด 14 ประการ ดังนี้:

1. การยืน ในการละหมาดฟัรฎู (ผู้ที่มีความสามารถยืนได้)

2. ตักบีเราะตุ้ลอิหฺรอม คือกล่าวว่า: “อัลลอฮุอักบัร”

3. อ่านสูเราะฮฺอัล-ฟาติฮะฮฺ

      4. รุกูอฺ คือก้มหลังจนสามารถใช้ฝ่ามือแตะหัวเข่าที่สมบูรณ์คือ เหยียดหลังให้ตรง ศีรษะอยู่ระดับเดียวกับหลัง

5. ยืนขึ้นจากรุกูอฺ

6. ยืนตัวตรงหลังรุกูอฺ (อิอฺติดาล)

7. สุญูดที่สมบูรณ์คือ หน้าผาก จมูก ฝ่ามือ หัวเข่า และปลายเท้าทั้งสอง แตะพื้น

8. ลุกขึ้นจากสุญูด

      9. นั่งระหว่างสองสุญูด จะนั่งแบบใดก็ถือว่าใช้ได้ แต่ สุนัตคือให้นั่งอิฟติรอช คือ นั่งบนเท้าซ้าย แล้วตั้งเท้าขวาให้ปลายเท้าหันไปทางกิบละฮฺ

10. ความสงบและหยุดนิ่งในทุกอิริยาบถหลัก

11. ตะชะฮฺฮุดครั้งสุดท้าย

12. การนั่งในตะชะฮฺฮุดครั้งสุดท้ายและขณะกล่าวสลามทั้งสองข้าง

13. กล่าวให้สลาม 2 ครั้ง คือ: อัสสะลามุอะลัยกุม วะเราะห์มะตุลลอฮฺ”

      14. ทำตามลำดับของรูก่น ดังที่กล่าวมา เช่น หากสุญูดก่อนรุกูอฺโดยตั้งใจ การละหมาดจะเสีย แต่หากลืมต้องกลับไปทำรุกูอฺ แล้วจึงสุญูดใหม่

 

 

วาญิบ (ข้อบังคับ) ของการละหมาด

 

วาญิบของการละหมาดมี 8 ประการ ดังนี้:

1. กล่าวตักบีรนอกจากตักบีเราะตุ้ลอิหฺรอม (เช่น ตักบีรตอนก้มรุกูอฺและอื่น ๆ)

2. กล่าวว่า: “ซะมิอัลลอฮุลิมันฮะมิดะฮฺ” สำหรับอิหม่ามและผู้ละหมาดคนเดียว

3. กล่าวว่า: “ร็อบบะนา วะละกัลฮัมด์”

4. กล่าวตัสบีฮฺในรุกูอฺ 1 ครั้ง:“ซุบหานะ ร็อบบิยัลอะซีม”

5. กล่าวตัสบีฮฺในสุญูด 1 ครั้ง:“ซุบหานะ ร็อบบิยัลอะอ์ลา”

6. กล่าวระหว่างสองสุญูด:“ร็อบบิฆฟิรฺลี”

7. ตะชะฮฺฮุดครั้งแรก

8. การนั่งเพื่อตะชะฮฺฮุดครั้งแรก

 

 

สุนัตของการละหมาด

 

         การละหมาดมี สุนัต (สิ่งที่ส่งเสริมให้ปฏิบัติ) ซึ่งมุสลิมควรรักษาไว้ เพื่อเพิ่มผลบุญและปฏิบัติตามแบบอย่างของท่านนบี ﷺ อย่างสมบูรณ์ และสิ่งที่สำคัญที่สุดจากสุนัตเหล่านั้น คือ : สุนัตที่เป็นคำกล่าว 

 

สุนัตที่เป็นคำพูดในการละหมาดมี 11 ประการ ดังนี้:

1. กล่าวหลังตักบีเราะตุ้ลอิหฺรอมว่า:

سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وبِحَمْدِكَ، تَبَارَكَ اسْمُكَ، وتَعَالَى جَدُّكَ، ولَا إلَهَ غَيْرُكَ

ซุบหานะกัลลอฮุมมะ วะบิฮัมดิกะ วะตะบาร่อกัสมุกะ วะตะอาลา ญัดดุกะ วะลาอิลาฮะ ฆ็อยรุก

(เรียกว่า ดุอาอฺอิสติฟตาห์ / ดุอาอ์เปิดละหมาด)

 

2. กล่าว ตะอาวุซ 

أَعُوذُ بِاَللَّهِ مِنْ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ   (อะอูษุ บิ้ลลาฮิ มินัช ชัยฏอนิร เราะญีม)

 

3. กล่าวบัสมะละฮ์ 

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ   (บิสมิลลาฮิรเราะห์มานิรเราะฮีม)

 

4. กล่าว อามีน

 

5. อ่าน ซูเราะฮ์หลังอัลฟาติฮะฮ์

 

6. ออกเสียงดังในการอ่าน สำหรับอิหม่าม (ในการละหมาดที่อ่านเสียงดัง)

 

7. กล่าว (สำหรับผู้เป็นอิม่ามและมะอฺมูม) หลังจาก 

ربَّنا ولك الحمدُ   ร็อบบะนา วะละกัลฮัมด์

กล่าวต่อว่า:

مِلْءَ السَّمواتِ ومِلْءَ الأرضِ ومِلْءَ ما شِئْتَ مِن شيءٍ بعدُ

มิลอัสสะมาอาติ วะมิลอัลอัรฎิ วะมิลอะมา ชิอฺตะ มินชัยอินบะอฺดุ

 

8. การกล่าวตัสบีฮฺในรุกูอฺ 

سُبحان ربِّي العظيمِ   ซุบหานา ร็อบบียัลอะซีม  มากกว่า 1 ครั้ง เช่น ครั้งที่ 2 และ 3 เป็นต้นไป

 

9. การกล่าวตัสบีฮฺในสุญูด 

سبحان رَبِّي الأعلى   ซุบหานา ร็อบบียัลอะอ์ลา มากกว่า 1 ครั้ง เช่น ครั้งที่ 2 และ 3 เป็นต้นไป

 

10. การกล่าวระหว่าง 2 สุญูด

رَّبِّ اغْفِرْ لِي    ร็อบบิฆฟิรฺลี มากกว่า 1 ครั้ง

 

11. การอ่าน ศอละวาตนบี ﷺ ในตะชะฮุดสุดท้าย รวมถึงการขอดุอาอฺหลังจากนั้น

 

 

สุนัตที่เป็นการกระทำ 

 

1. ยกมือพร้อมกับตักบีเราะตุ้ลอิหฺรอม

2. ยกมือขณะรุกูอฺ

3. ยกมือขณะลุกขึ้นจากรุกูอฺ

4. ลดมือลงหลังจากนั้น

5. วางมือขวาบนมือซ้าย

6. มองไปยัง จุดที่จะสุญูด

7. แยกเท้าเล็กน้อยขณะยืน

      8. ใช้มือทั้งสองจับหัวเข่าขณะรุกูอฺ โดยกางนิ้วออก เหยียดหลังให้ตรง และให้ศีรษะอยู่ระดับเดียวกับหลัง

      9. ให้อวัยวะสุญูดแนบกับพื้นอย่างมั่นคง (ยกเว้นหัวเข่าไม่ต้องแนบมากเกินไป ซึ่งถือว่าไม่เหมาะสม)

      10. แยกต้นแขนออกจากลำตัว แยกท้องออกจากต้นขา และแยกต้นขาออกจากหน้าแข้งขณะสุญูด รวมทั้งแยกหัวเข่าออกจากกัน ตั้งปลายเท้าทั้งสองให้จรดพื้น และวางมือระดับไหล่โดยเหยียดนิ้วชิดกัน

      11. นั่ง อิฟติรอช (พับเท้าซ้ายและตั้งเท้าขวายันพื้น) ระหว่างสองสุญูดและในตะชะฮุดแรก และนั่ง ตะวัรรุก (สอดเท้าซ้ายออกด้านข้าง) ในตะชะฮุดสุดท้าย

      12. วางมือบนหน้าขาโดยเหยียดนิ้วชิดกันขณะนั่งระหว่างสุญูดและตะชะฮุด แต่ในตะชะฮุดให้กำมือขวาโดยพับนิ้วนางและก้อย ทำเป็นวงด้วยนิ้วหัวแม่มือและนิ้วกลาง และ ชี้นิ้วชี้เมื่อกล่าวซิกิรถึงอัลลอฮ์

13. หันหน้าไปทางขวาและซ้ายขณะให้สลาม

 

  

สิ่งที่อนุญาต ในการละหมาด เมื่อมีความจำเป็น

 

1.  การร้องไห้และสะอื้น

     อนุญาตหากเกิดจาก ความสำรวมในหัวใจ (คุชูอฺ) และความยำเกรงต่ออัลลอฮฺ มีรายงานจากเหล่าศอฮาบะฮฺว่าพวกเขาร้องไห้ในขณะละหมาด

 

2.  การเดินเพียงเล็กน้อย

     อนุญาตเมื่อมีความจำเป็น โดยต้องเป็น ก้าวเพียงเล็กน้อย และไม่หันออกจากทิศกิบละฮฺท่านนบี ﷺ เคยปฏิบัติไว้

 

3.  การอุ้มเด็ก

     อนุญาตให้ผู้ละหมาดอุ้มเด็กเล็กในขณะละหมาด และมีหลักฐานว่าท่านนบี ﷺ เคยอุ้ม อุมาเราะฮฺ บินตฺ ซัยนับ ขณะละหมาด

 

4.  การเตือนอิหม่ามเมื่ออ่านผิดหรือลืมอายะฮฺ (อ่านเปิดให้กับอิหม่าม)

     อนุญาตให้เตือนอิหม่ามเมื่อเขาลืมหรืออ่านผิด เพื่อให้การละหมาดถูกต้อง

 

5.  การฆ่าแมลงหรือสัตว์ที่เป็นอันตราย

     อนุญาตให้ฆ่าสัตว์มีพิษหรือเป็นอันตราย เช่น งู หรือแมงป่อง แม้อยู่ในขณะละหมาด

 

6.  การหันหน้าเพียงเล็กน้อย

     อนุญาตให้หัน เฉพาะศีรษะ ได้เมื่อมีความจำเป็น แต่ต้องไม่หันทั้งตัวออกจากกิบละฮฺ และต้องเป็นการหันเพียงเล็กน้อย

 

7.  การสุญูดบนผ้าหรือผ้าโพกศีรษะ

     อนุญาตเมื่อมีความจำเป็น เช่น พื้นร้อนจัด หรือมีสิ่งที่เป็นอันตราย/ลำบากในการสุญูด

 

 

สิ่งที่มักรูฮฺในการละหมาด

 

        มักรูฮ์ในละหมาดหมายถึง สิ่งที่น่ารังเกียจในละหใดซึ่งศาสนาส่งเสริมให้ละทิ้ง ไม่ใช่ข้อห้าม แต่ถ้าละหมาดแล้วไม่ได้รับโทษ แต่จะถูกตำหนิ ตัวอย่างเช่น การรับประทานหอมหรือกระเทียมดิบๆ ก่อนไปละหมาด คือ สิ่งที่ ไม่ทำให้ละหมาดเสีย แต่ ทำให้ความสมบูรณ์ของละหมาดลดลง ได้แก่:

 

1. หันศีรษะไปมองซ้าย–ขวาโดยไม่มีความจำเป็น

2. แต่ถ้าหันทั้งตัวออกจากทิศกิบละฮฺ จะทำให้ละหมาดเสีย

3. เงยหน้าขึ้นมองด้านบน แม้ไม่ขยับศีรษะ

4. หลับตาขณะละหมาด ยกเว้นมีเหตุจำเป็น เช่น มีลมพัดฝุ่นเข้าตา หรือมีสิ่งรบกวนสมาธิ

5. กางแขนแนบติดพื้นขณะสุญูด (แทนที่จะยกข้อศอกขึ้น)

6. ปกปิดจมูกและปาก (ใส่ผ้าคลุมปิดหน้า)

7. เว้นแต่มีสิ่งที่รบกวนสมาธิ เช่น ลมแรง หรือมีกลิ่นเหม็นที่ทนไม่ได้

      8. เริ่มละหมาดในขณะที่มีสิ่งรบกวนจิตใจ เช่น ปวดปัสสาวะหรืออุจจาระมาก, หิวหรือกระหายน้ำมาก, หรือมีอาหารอยู่ตรงหน้าและอยากกิน

9. เล่นเสื้อผ้า หรือหักนิ้ว ดีดนิ้ว หรือประสานนิ้ว

 

 

สิ่งที่ทำให้ละหมาดเสีย

 

1. ละทิ้งรุก่น (หลักสำคัญของละหมาด) หรือวาญิบ (ข้อบังคับ) โดยตั้งใจ

2. เคลื่อนไหวมากโดยไม่มีความจำเป็น (ยกเว้นเพื่อป้องกันอันตรายต่อตนเองหรือผู้อื่น)

3. หัวเราะเสียงดังโดยเจตนา

4. หัวเราะ คือมีเสียงได้ยินเฉพาะตัวเอง

5. หัวเราะดัง คือเสียงดังจนคนอื่นได้ยิน

6. ถ้ามีเสียงออกมาสองตัวอักษรขึ้นไป หรือมากกว่านั้น ละหมาดจะเสีย

7. เปิดเอาเราะฮฺ (ส่วนที่ต้องปกปิด) มากหรือน้อย แต่เป็นเวลานานจนถือว่าไม่ถูกปกปิด

8. พูดคุยโดยตั้งใจ ที่ไม่ใช่การอ่านอัลกุรอานหรือซิกรฺที่มีรายงาน

9. กินหรือดื่มโดยเจตนา