อิบาดะห์ด้วยหัวใจ (1)
By One Muslimah
เมื่อกล่าวถึง “อิบาดะห์” คนจำนวนมากมักนึกถึงการละหมาด การถือศีลอด การจ่ายซะกาต หรือการประกอบพิธีฮัจญ์ ซึ่งทั้งหมดนี้เป็นตัวอย่างของอิบาดะห์ทางร่างกายที่สำคัญในอิสลามที่สามารถมองเห็นจากพฤติกรรมและการแสดงออก
แต่ในความเป็นจริง อิสลามมิได้ให้ความสำคัญเฉพาะ “การกระทำภายนอก” เท่านั้น หากแต่ยังให้ความสำคัญอย่างยิ่งกับ “หัวใจ” ซึ่งเป็นศูนย์กลางของอีหม่าน เจตนาความบริสุทธิ์ใจ และความสัมพันธ์ระหว่างบ่าวกับอัลลอฮฺ ซุบฮานาฮูวาตะอาลา
ดังที่ท่านนบีมุฮัมหมัด ศอลลัลลอฮุอลัยฮิวะซัลลัม กล่าวไว้ว่า
“แท้จริง ในร่างกายมีก้อนเนื้อก้อนหนึ่ง หากมันดีร่างกายทั้งหมดทุกส่วนก็จะดีตามไปด้วย
แต่ถ้าหากมันไม่ดี ร่างกายส่วนอื่น ๆ ทั้งหมดก็จะไม่ดีไปด้วย แท้จริง เนื้อก้อนนั้น คือ หัวใจ”
(บันทึกโดยอัลบุคอรีย์และมุสลิม)
“หัวใจ” จึงไม่ใช่เพียงอวัยวะทางร่างกาย แต่คือ ศูนย์กลางแห่งจิตวิญญาณ หากหัวใจมีชีวิต อิบาดะห์ก็จะมีชีวิต เพราะอิบาดะห์จะกลายเป็นความใกล้ชิดต่ออัลลอฮฺ ซุบฮานาฮูวาตะอาลา และเป็นพลังแห่งการเปลี่ยนแปลงชีวิตมนุษย์
แต่หากหัวใจชินชา แม้อิบาดะห์ภายนอกยังคงอยู่ แต่ความรู้สึกแห่งศรัทธาอาจค่อย ๆ เลือนหายไป เหลือเพียงพิธีกรรม ดังนั้น “อิบาดะห์ด้วยหัวใจ”จึงเป็นรากฐานสำคัญของชีวิตมุสลิม
ความหมายของ “อิบาดะห์ด้วยหัวใจ”
“อิบาดะห์ด้วยหัวใจ” หมายถึง การที่หัวใจมีส่วนร่วมในการเคารพภักดีต่ออัลลอฮฺ ซุบฮานาฮูวาตะอาลา มิใช่เพียงการกระทำของร่างกายหรือแสดงออกเพียงภายนอกเท่านั้น แต่ยังหมายรวมถึงความรู้สึกนึกคิดภายใน
เช่น มีความศรัทธา ความยำเกรง ความหวัง ความรักต่ออัลลอฮฺ ซุบฮานาฮูวาตะอาลา สำนึกว่าอัลลอฮฺ ซุบฮานาฮูวาตะอาลา ทรงเห็นเรา มีความบริสุทธิ์จริงใจ (อิคลาศ) การมอบหมาย (ตะวักกุล) ต่ออัลลอฮฺ ซุบฮานาฮูวาตะอาลา การสำนึกผิด (เตาบะห์) การรำลึกถึงอัลลอฮฺ ซุบฮานาฮูวาตะอาลา การขอบคุณ การอดทน เป็นต้น
นักวิชาการอิสลามอธิบายว่า การอิบาดะห์ด้วยหัวใจนั้น เป็นรากฐานของการงานทั้งหมด ตัวอย่างเช่น
♥ การละหมาดที่ปราศจากความสงบการมีสมาธิ (คุชูอ์) ของหัวใจ อาจเหลือเพียงการเคลื่อนไหวของร่างกาย
♥ การถือศีลอดที่ไม่มีตักวาความยำเกรง อาจเหลือเพียงการหิวกระหาย
♥ การอ่านกุรอานโดยปราศจากการใคร่ครวญ อาจเหลือเพียงเสียงอ่าน อ่านเพียงเพื่อให้ผ่าน
ดังนั้น อิบาดะห์ที่สมบูรณ์ คือ อิบาดะห์ที่ร่างกายและหัวใจร่วมกันภักดีต่ออัลลอฮฺ ซุบฮานาฮูวาตะอาลา ไม่ใช่ร่างกายเคลื่อนไหว แต่หัวใจไม่อยู่กับอัลลลอฮฺ ซุบฮานาฮูวาตะอาลา
ความสำคัญของการอิบาดะห์ด้วยหัวใจ
การอิบาดะห์ด้วยหัวใจ มีความสำคัญหลายประการ สามารถสรุปได้ดังนี้
1. หัวใจคือศูนย์กลางของอีหม่าน
อีหม่านที่แท้จริงมิใช่เพียงคำพูด แต่ต้องมีผลต่อหัวใจและพฤติกรรม อิสลามให้ความสำคัญกับ “ภายใน” ก่อน “ภายนอก” เพราะภายนอก เป็นผลลัพธ์ของสิ่งที่อยู่ในหัวใจ หากหัวใจศรัทธา (มีอีหม่าน) อย่างแท้จริง
พฤติกรรมการกระทำย่อมเปลี่ยนแปลงตาม ดังที่อัลลอฮฺ ซุบฮานาฮูวาตะอาลา ตรัสไว้ในอัลกุรอาน ความว่า
“แท้จริงบรรดาผู้ที่ศรัทธานั้น คือ ผู้ที่เมื่ออัลลอฮฺ ถูกกล่าวขึ้นแล้ว หัวใจของพวกเขาก็หวั่นเกรง
และเมื่อบรรดาโองการของพระองค์ถูกอ่านแก่พวกเขา โองการเหล่านั้นก็เพิ่มพูนความศรัทธาแก่พวกเขา
และแด่พระเจ้าของพวกเขานั้น พวกเขามอบหมายกัน”
(กุรอาน 8:2)
อายะห์นี้แสดงให้เห็นว่า อีหม่านที่มีชีวิต ย่อมส่งผลต่อความรู้สึกและจิตวิญญาณ เพราะอีหม่านไม่ใช่เพียงคำพูด แต่คือสภาพของหัวใจที่ตอบสนองต่อการรำลึกถึงอัลลอฮฺ ซุบฮานาฮูวาตะอาลา
2. อิบาดะห์ด้วยหัวใจ ทำให้อิบาดะห์มีคุณค่า
การงานเดียวกัน อาจมีคุณค่าและได้รับผลบุญไม่เท่ากัน เพราะคุณภาพของหัวใจต่างกัน ตัวอย่างเช่น คนสองคนละหมาดเหมือนกันภายนอก คนหนึ่งละหมาดด้วยความรีบเร่ง ส่วนอีกคนละหมาดด้วยความถ่อมตน และสำนึกว่ากำลังยืนต่อหน้าอัลลอฮฺ ซุบฮานาฮูวาตะอาลา แม้การกระทำเหมือนกัน แต่ระดับของหัวใจไม่เท่ากัน
ดังที่ท่านนบีมุฮัมหมัด ศอลลัลลอฮุอลัยฮิวะซัลลัม กล่าวไว้ว่า
“แท้จริง การงานทั้งหลายนั้นขึ้นอยู่กับการตั้งเจตนา และทุกคนจะได้รับผลตอบแทนตามที่เขาได้ตั้งเจตนาไว้”
(บันทึกโดยอัลบุคอรีย์และมุสลิม)
3. หัวใจที่มีชีวิตทำให้มนุษย์มั่นคงต่อบททดสอบ
บททดสอบของมนุษย์นั้นมีหลากหลายรูปแบบ ทั้งในเรื่องของทรัพย์สิน ลูกหลาน ร่างกาย ชีวิต ทั้งในสิ่งที่อยู่ในรูปแบบของความสุขและความทุกข์
ดังที่อัลลอฮฺ ซุบฮานาฮูวาตะอาลา ตรัสไว้ในกุรอาน ความว่า
“ทุกชีวิตย่อมลิ้มรสความตาย และเราจะทดสอบพวกเจ้าด้วยความชั่วและความดี
และพวกเจ้าจะต้องกลับไปหาเราอย่างแน่นอน”
(กุรอาน 21:35)
สำหรับผู้ศรัทธาที่มีอีหม่านหยั่งรากในหัวใจ จะมีพลังในการเผชิญต่อบททดสอบต่างๆ ด้วยความพอใจ คิดดีต่ออัลลอฮฺ อดทน และขอบคุณต่อพระองค์ เพราะหัวใจเชื่อมั่นว่า ทุกสิ่งอยู่ภายใต้การกำหนดของอัลลอฮฺ ซุบฮานาฮูวาตะอาลา
ดังที่ท่านนบีมุฮัมหมัด ศอลลัลลอฮุอลัยฮิวะซัลลัม กล่าวไว้ว่า
“เป็นที่น่าประหลาดใจกับการงานของผู้ศรัทธา ที่ทุกอย่างล้วนเป็นความดี
และสิ่งนี้จะไม่เกิดขึ้นแก่ผู้ใดนอกจากมุอฺมินผู้ศรัทธาเท่านั้น กล่าวคือ
หากมีสิ่งใดที่เป็นความดีมาประสบกับเขา เขาก็ขอบคุณต่ออัลลอฮฺ นั่นเป็นความดีสำหรับเขา
และหากมีสิ่งไม่ดีมาประสบกับเขา เขาก็อดทนและนั่นก็เป็นความดีสำหรับเขา”
(บันทึกโดยมุสลิม)
4. เป็นสาเหตุแห่งความสงบของชีวิต
มนุษย์ยุคปัจจุบันเผชิญความวุ่นวาย ความกังวล และความว่างเปล่าทางจิตใจ แม้มีความสะดวกสบายทางวัตถุ แต่หัวใจกลับว้าวุ่น สับสน และไม่สงบ การพิจารณาใคร่ครวญทบทวนตนเองอยู่อย่างเนืองนิตย์ หมั่นรำลึกถึงอัลลอฮฺ ซุบฮานาฮูวาตะอาลา อยู่เสมอ ย่อมทำให้หัวใจสงบ เพราะการอิบาดะห์ด้วยหัวใจ เป็นการเยียวยาจิตวิญญาณของมนุษย์
ดังที่อัลลอฮฺ ซุบฮานาฮูวาตะอาลา ตรัสไว้อัลกุรอาน ความว่า
“บรรดาผู้ศรัทธา และจิตใจของพวกเขาสงบด้วยการรำลึกถึงอัลลอฮฺ
พึงทราบเถิด ด้วยการรำลึกถึงอัลลอฮฺ เท่านั้น ทำให้จิตใจสงบ”
(กุรอาน 13:28)
สาเหตุและอุปสรรคที่ทำให้อิบาดะห์ปราศจากหัวใจ
1. บาปและการฝ่าฝืน :
บาปทำให้หัวใจมืดมน โดยเฉพาะบาปที่ทำอย่างต่อเนื่องโดยไม่สำนึกผิด เช่น การโกหก การนินทา การมองสิ่งต้องห้าม (หะรอม) การอธรรมต่อผู้อื่น เป็นต้น เมื่อมนุษย์ทำบาป จะเกิด“จุดดำ” บนหัวใจ เมื่อบาปสะสม หัวใจจะค่อย ๆ แข็งกระด้าง
ดังที่ท่านนบีมุฮัมหมัด ศอลลัลลอฮุอลัยฮิวะซัลลัม กล่าวไว้ว่า
“แท้จริงผู้ศรัทธานั้น เมื่อเขาได้ทำความผิด จะเกิดจุดดำขึ้นในจิตใจของเขา
ดังนั้น เมื่อเขากลับเนื้อกลับตัว และเลิกกระทำความผิดนั้น พร้อมกับขออภัยโทษ หัวใจของเขาก็ถูกชำระล้าง
หากเขาทำความผิดเพิ่มอีก จุดดำนั้นก็จะกลืนกินหัวใจของเขาจนหมดเหมือนกับสนิม”
2. อิบาดะห์ที่ขาดความบริสุทธิ์ใจความจริงใจ :
การทำอิบาดะห์แบบไร้สติ กล่าวคือ การทำอิบาดะห์อย่างเร่งรีบ ขาดความเข้าใจ และไม่มีหัวใจร่วม อาจทำให้อิบาดะห์กลายเป็นเพียงกิจวัตรประจำวัน และทำให้อีหม่านค่อย ๆ อ่อนกำลังลง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การทำอิบาดะห์ที่ขาดความบริสุทธิ์ใจ (อิคลาศ) แต่ทำเพื่อให้ผู้คนชื่นชมยกย่องสรรเสริญ ถือเป็นโรคร้ายของหัวใจ
เพราะอัลลอฮฺ ซุบฮานาฮูวาตะอาลา ทรงมองที่หัวใจ มิใช่เพียงรูปลักษณ์ภายนอก
3. การละเลยการรำลึกถึงอัลลอฮฺ ซุบฮานาฮูวาตะอาลา :
หัวใจที่ขาดการรำลึกถึงอัลลอฮฺ ซุบฮานาฮูวาตะอาลา ย่อมเป็นหัวใจที่อ่อนแอ เพราะการรำลึกถึงอัลลอฮฺ ซุบฮานาฮูวาตะอาลา จะทำให้จิตวิญญาณและหัวใจรู้สึกอิ่มเอม ทำให้จิตใจสงบนิ่ง และชีวิตมีความสุข ส่วนผู้ที่ละเลยหรือปราศจากการระลึกถึงอัลลอฮฺ ซุบฮานาฮูวาตะอาลา เปรียบประหนึ่งดั่งคนตาย ซึ่งจะไม่ได้รับความดีใด ๆ
ดังที่ท่านนบีมุฮัมหมัด ศอลลัลลอฮุอลัยฮิวะซัลลัม ได้เปรียบเทียบความแตกต่างของผู้ศรัทธาที่รำลึกและไม่รำลึกถึงอัลลอฮฺ ซุบฮานาฮูวาตะอาลา ไว้ความว่า
“อุปมาของผู้ที่รำลึกถึงผู้อภิบาลของเขา และผู้ที่ไม่รำลึก อุปมัยดั่งคนเป็นและคนตาย”
(บันทึกโดยอัลบุคอรีย์)
4. รักและหลงดุนยามากเกินไป :
อิสลามไม่ได้ห้ามการใช้ชีวิตในโลกนี้ แต่เตือนมิให้ “ดุนยาอยู่ในหัวใจ” เมื่อหัวใจหมกมุ่นอยู่กับการแสวงหาทรัพย์สิน ชื่อเสียง และความสุขทางโลกดุนยามากเกินไป จะทำให้หัวใจออกห่างและค่อย ๆ ลืมเลือนโลกอาคิเราะฮฺ
5. สิ่งรบกวนจากสังคมยุคใหม่ :
สภาพของโลกในยุคปัจจุบัน สื่อโซเชียลต่าง ๆ ความบันเทิงหลากหลายรูปแบบที่เข้าถึงได้อย่างสะดวกง่ายดายทุกที่ทุกเวลา และการใช้ชีวิตที่เร่งรีบ ทำให้หัวใจฟุ้งซ่านและขาดความสงบ ลองพิจารณาและใคร่ครวญว่าในแต่ละวัน เราใช้เวลาในการละหมาด อ่านและใคร่ครวญกุรอาน วันละกี่นาที เมื่อเทียบกับการใช้เวลาไถมือถือ อยู่กับสื่อความบันเทิง และสิ่งที่ไม่ก่อให้เกิดประโยชน์ วันละกี่ชั่วโมง
หากมนุษย์ไม่จัดเวลาให้หัวใจได้อยู่กับอัลลอฮฺ ซุบฮานาฮูวาตะอาลา หัวใจจะค่อย ๆ แข็งกระด้าง ความสงบสุขจากภายในย่อมอันตรธานหายไปกับสิ่งเร้าภายนอกที่รายล้อมรอบตัวโดยไม่รู้สึกตัว
