หัวใจมุสลิมกับการอยู่ร่วมกันในสังคม
เรียบเรียงโดย อิสมาอีล กอเซ็ม
มวลการสรรเสริญเป็นเอกสิทธิ์ของอัลลอฮฺผู้อภิบาลแห่งสากลโลก
มนุษย์เป็นสิ่งมีชีวิตที่ต้องอยู่ร่วมกันในสังคม ไม่มีผู้ใดสามารถดำรงชีวิตได้โดยปราศจากความสัมพันธ์กับผู้อื่น ไม่ว่าจะเป็นครอบครัว ชุมชน ประเทศชาติ หรือสังคมโลก ด้วยเหตุนี้ ความสงบสุขของสังคมจึงไม่ได้ขึ้นอยู่เพียงกับกฎหมายหรือกฎระเบียบภายนอกเท่านั้น แต่ขึ้นอยู่กับ “คุณภาพของหัวใจ” ของสมาชิกในสังคมแต่ละคน
อิสลามให้ความสำคัญอย่างยิ่งต่อการขัดเกลาหัวใจ เพราะหัวใจเป็นจุดเริ่มต้นของคำพูด การกระทำ และทัศนคติ หากหัวใจเต็มไปด้วยความบริสุทธิ์ ความหวังดี และความรับผิดชอบ สังคมก็ย่อมได้รับผลแห่งความดี แต่หากหัวใจเต็มไปด้วยความอิจฉา ความเกลียดชัง และความเห็นแก่ตัว ความขัดแย้งก็จะเกิดขึ้นได้ง่าย
ท่านนบีมุฮัมมัด ﷺ ได้วางหลักสำคัญในการรักษาหัวใจและสร้างความมั่นคงของสังคมไว้ในหะดีษว่า
«ثَلَاثٌ لَا يَغِلُّ عَلَيْهِنَّ قَلْبُ مُسْلِمٍ: إِخْلَاصُ الْعَمَلِ لِلَّهِ، وَمُنَاصَحَةُ وُلَاةِ الْأَمْرِ، وَلُزُومُ جَمَاعَةِ الْمُسْلِمِينَ»
“มีสามประการที่หัวใจของมุสลิมจะไม่คดโกง หากเขายึดมั่นไว้ คือ
การบริสุทธิ์ใจต่ออัลลอฮ์ในการงาน
การให้คำแนะนำแก่ผู้ปกครอง
และการยึดมั่นกับญะมาอะฮ์ของบรรดามุสลิม”
หะดีษบทนี้มิได้เป็นเพียงคำแนะนำด้านศาสนกิจส่วนบุคคล แต่เป็นหลักการสำคัญสำหรับการอยู่ร่วมกันในสังคม เพราะทั้งสามประการเกี่ยวข้องกับความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับพระผู้เป็นเจ้า ความสัมพันธ์กับผู้นำ และความสัมพันธ์กับสมาชิกในสังคม
ประการที่หนึ่ง: ความบริสุทธิ์ใจ คือรากฐานของความสัมพันธ์ที่ดี
อิคลาศ (الإخلاص) หมายถึง การที่มนุษย์กระทำสิ่งต่าง ๆ ด้วยความมุ่งหมายเพื่อแสวงหาความโปรดปรานจากอัลลอฮ์ ไม่ใช่เพื่อผลประโยชน์ส่วนตัวหรือการยอมรับจากผู้คน
เมื่อหัวใจของมนุษย์มีความบริสุทธิ์ เขาจะไม่มองผู้อื่นด้วยความอิจฉา ไม่ช่วยเหลือผู้อื่นเพื่อหวังผลตอบแทน และไม่ทำความดีเพียงเพื่อสร้างภาพลักษณ์
อัลลอฮ์ตรัสว่า
وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ
“และพวกเขามิได้ถูกบัญชา เว้นแต่ให้เคารพภักดีต่ออัลลอฮ์ โดยมีความบริสุทธิ์ใจต่อพระองค์ในศาสนา”
(อัลบัยยินะฮ์: 5)
ในบริบทของสังคมปัจจุบัน หลายปัญหาเกิดจากการที่มนุษย์ให้ความสำคัญกับ “ภาพที่ผู้อื่นเห็น” มากกว่า “ความจริงที่อัลลอฮ์ทรงเห็น” การแข่งขันเพื่อชื่อเสียง อำนาจ หรือการยอมรับ อาจทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างผู้คนเต็มไปด้วยความไม่จริงใจ
ดังนั้น การแก้ไขสังคมจึงต้องเริ่มจากการแก้ไขหัวใจ เพราะเมื่อคนมีหัวใจที่บริสุทธิ์ เขาจะเป็นสมาชิกของสังคมที่สร้างสรรค์ ไม่ใช่ผู้สร้างความแตกแยก
ประการที่สอง: ความหวังดีต่อผู้นำ คือหลักประกันความมั่นคงของสังคม
หนึ่งในหลักการสำคัญของอิสลามคือ การให้คำแนะนำด้วยความจริงใจแก่ผู้ที่มีหน้าที่รับผิดชอบต่อสังคม ไม่ว่าจะเป็นผู้นำประเทศ ผู้นำชุมชน หรือผู้มีอำนาจในการบริหารจัดการ
คำว่า มุนาศะฮะฮ์ (مناصحة) ไม่ได้หมายถึงการวิพากษ์วิจารณ์เพื่อทำลาย แต่หมายถึงความปรารถนาดี ต้องการให้เกิดความถูกต้องและประโยชน์แก่ส่วนรวม
สังคมใดที่ประชาชนขาดมารยาทในการให้คำแนะนำ ความขัดแย้งจะเกิดขึ้นง่าย เพราะทุกคนต้องการโจมตีมากกว่าการแก้ไข
ในทางกลับกัน ผู้นำที่เปิดใจรับฟังคำแนะนำ และประชาชนที่รู้จักให้คำแนะนำอย่างมีหลักการ ย่อมสร้างสังคมที่เข้มแข็ง
อิสลามไม่ได้สอนให้มนุษย์นิ่งเฉยต่อความผิด แต่สอนให้การแก้ไขอยู่บนพื้นฐานของความรู้ ความยุติธรรม และความรับผิดชอบ ไม่ใช่ความโกรธ ความเกลียดชัง หรือความต้องการสร้างความวุ่นวาย
ประการที่สาม: การรักษาความเป็นหนึ่งเดียว คือเกราะป้องกันสังคม
คำว่า ญะมาอะฮ์ (جماعة) หมายถึง การรวมตัวกันบนความจริง ความถูกต้อง และการยึดมั่นในหลักการของศาสนา
อัลลอฮ์ตรัสว่า
وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا
“และพวกเจ้าจงยึดมั่นต่อสายเชือกของอัลลอฮ์ทั้งหมด และอย่าแตกแยกกัน”
(อาละอิมรอน: 103)
ความแตกแยกมักเริ่มต้นจากเรื่องเล็ก ๆ เช่น การกล่าวร้าย การตัดสินผู้อื่นโดยปราศจากหลักฐาน หรือการให้ความสำคัญกับความแตกต่างมากกว่าจุดร่วม
ในยุคสื่อสังคมออนไลน์ ปัญหานี้มีความรุนแรงมากขึ้น เพราะคำพูดเพียงไม่กี่ประโยคสามารถสร้างความเข้าใจผิดและความเกลียดชังในวงกว้างได้
ผู้ศรัทธาจึงต้องถามตัวเองก่อนเผยแพร่สิ่งใดว่า
สิ่งนี้สร้างความดีหรือสร้างความแตกแยก ?
สิ่งนี้ทำให้หัวใจของผู้คนใกล้อัลลอฮ์หรือห่างไกลจากพระองค์ ?
สิ่งนี้เป็นการสร้างทางออกหรือเพิ่มปัญหา ?
บทสรุป: สังคมที่ดีเริ่มต้นจากหัวใจที่ดี
หะดีษ “สามประการที่หัวใจของมุสลิมจะไม่คดโกง” เป็นหลักการที่ครอบคลุมการดำรงชีวิตร่วมกันในสังคม
♦ อิคลาศ สอนให้มนุษย์มีความจริงใจ
♦ ความหวังดีต่อผู้นำ สอนให้สังคมมีความรับผิดชอบ
♦ การรักษาญะมาอะฮ์ สอนให้ผู้คนอยู่ร่วมกันด้วยความสามัคคี
ปัญหาสังคมจำนวนมากไม่ได้เกิดจากการขาดกฎระเบียบเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากหัวใจของมนุษย์ที่ขาดการขัดเกลา
ดังนั้น การสร้างสังคมที่สงบสุขไม่ได้เริ่มต้นจากการเปลี่ยนแปลงผู้อื่นเท่านั้น แต่เริ่มต้นจากการเปลี่ยนแปลงตัวเราเอง เพราะเมื่อหัวใจของแต่ละคนได้รับการชำระ สังคมโดยรวมก็จะได้รับผลแห่งความดี และนี่คือหนึ่งในเป้าหมายสำคัญของคำสอนแห่งอิสลาม
“สังคมที่มั่นคง เริ่มต้นจากหัวใจที่บริสุทธิ์”
