ศิลปะแห่งการปฏิบัติต่อคนอื่น 5

อับดุลวาเฮด สุคนธา

ประการที่สี่ : อย่าเหมารวมว่าผู้คนเหมือนกันทั้งหมด

     ผู้คนบางกลุ่มมักตัดสินผู้อื่นจาก รูปลักษณ์ภายนอก เพียงอย่างเดียว และลืมพระดำรัสของอัลลอฮ์ที่ว่า

( إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ )

“แท้จริง ผู้ที่มีเกียรติยิ่งที่สุดในหมู่พวกเจ้า ณ อัลลอฮ์ คือผู้ที่มีความยำเกรงต่อพระองค์มากที่สุด”

(สูเราะฮ์ อัลหุญุรอต 13)

     บางคนนำผู้คนทั้งหมดมาใส่ไว้ใน "ตะกร้าใบเดียวกัน" คือเหมารวมว่าทุกคนเหมือนกัน ใช้มาตรฐานเดียวกันในการตัดสิน และปฏิบัติต่อทุกคนในลักษณะเดียว โดยไม่คำนึงถึงความแตกต่างของแต่ละบุคคล

     ทั้งที่ในความเป็นจริง มนุษย์มีความหลากหลายอย่างมาก

·  บางคนอ่อนโยน เข้าหาง่าย

·  บางคนเข้าถึงยาก

·  บางคนเป็นผู้มีความรู้

·  บางคนยังขาดความรู้

·  บางคนมีปัญญา สุขุมรอบคอบ

·  บางคนใจร้อน หุนหันพลันแล่น

     ความแตกต่างนี้เองที่ท่านเราะสูลุลลอฮ์ ﷺ ได้อธิบายไว้ในหะดีษที่ท่านอบูมูซา อัลอัชอะรีย์ (ร่อฎิยัลลอฮุอันฮุ) รายงานว่า ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า

إِنِّ الله تَعَالَى خَلَقَ آدَمَ مِنْ قَبْضَةٍ قَبَضَهَا مِنْ جَمِيعِ الأَرْضِ ، فَجَاءَ بَنُو آدَمَ عَلَى قَدْرِ الأَرْضِ ، فَجَاءَ مِنْهُمُ الأَحْمَرُ، وَالأَبْيَضُ ، وَالأَسْوَدُ ، وَبَيْنَ ذَلِكَ ، وَالسَّهْلُ ، وَالْحَزْنُ ، وَالْخَبِيثُ ، وَالْطَّيِّبُ

     “แท้จริง อัลลอฮ์ทรงสร้างอาดัมจากดินกำหนึ่ง ซึ่งพระองค์ทรงหยิบมาจากทั่วทุกส่วนของแผ่นดิน

     ดังนั้น ลูกหลานของอาดัมจึงมีลักษณะแตกต่างกันตามลักษณะของผืนดินนั้น

     บางคนมีผิวแดง บางคนผิวขาว บางคนผิวดำ และมีสีผิวที่อยู่ระหว่างนั้น บางคนอ่อนโยน บางคนแข็งกระด้าง บางคนดีงาม และบางคนชั่วร้าย”

  (บันทึกโดย อะห์มัด อบูดาวูด และอัตติรมิซีย์ และเชคอัลอัลบานีย์รับรองว่าเป็นหะดีษเศาะฮีห์)

ข้อคิด

     หลักการสำคัญในการปฏิบัติต่อผู้คน คือ อย่าเหมารวม เพราะมนุษย์แต่ละคนมีภูมิหลัง นิสัย ความคิด และระดับศรัทธาแตกต่างกัน ดังนั้น

·♦  อย่าตัดสินคนทั้งกลุ่มจากการกระทำของคนเพียงคนเดียว

·♦  อย่าตัดสินจากรูปลักษณ์ภายนอกเพียงอย่างเดียว

·♦  จงพิจารณาแต่ละคนตามความเป็นจริงของเขา

·♦  ปฏิบัติต่อแต่ละคนให้เหมาะกับนิสัยและสภาพของเขา

     นี่คือหนึ่งใน ศิลปะแห่งการปฏิบัติต่อผู้คน ที่อิสลามสอน คือ เข้าใจความแตกต่างของมนุษย์ และให้เกียรติแต่ละคนตามคุณธรรมและความยำเกรงของเขา มิใช่ตัดสินด้วยอคติหรือการเหมารวม

     นอกจากนี้ การพูดหรือสื่อสารกับผู้คน ไม่ควรใช้วิธีการหรือรูปแบบเดียวกันกับทุกคน โดยไม่คำนึงถึง กาลเวลา สถานที่ และลักษณะของผู้ฟัง แต่จำเป็นต้อง เลือกถ้อยคำและวิธีการให้เหมาะสมกับสถานการณ์ (กล่าวให้สอดคล้องกับสภาพแวดล้อมและผู้ฟัง) เพราะแต่ละคนมีความรู้ ความเข้าใจ และประสบการณ์ที่แตกต่างกัน

     ท่านอะลี อิบนุ อบีฏอลิบ (ร่อฎิยัลลอฮุอันฮุ) กล่าวว่า

     "จงพูดกับผู้คนในสิ่งที่พวกเขาเข้าใจได้ พวกท่านต้องการให้ผู้คนกล่าวหาว่าอัลลอฮ์และเราะสูลของพระองค์โกหกกระนั้นหรือ? " 

(บันทึกโดย อัลบุคอรี )

     หมายความว่า ผู้สอนหรือผู้เผยแผ่ศาสนาควรเลือกเนื้อหาและวิธีการอธิบายให้เหมาะกับระดับความเข้าใจของผู้ฟัง มิฉะนั้นอาจทำให้พวกเขาเข้าใจผิด หรือถึงขั้นปฏิเสธความจริง เพราะยังไม่พร้อมที่จะรับรู้

     ท่านอับดุลลอฮ์ อิบนุ มัสอูด (ร่อฎิยัลลอฮุอันฮุ) กล่าวว่า 

     "แท้จริง หากท่านเล่าเรื่องใดแก่ผู้คนที่สติปัญญาของพวกเขายังไม่สามารถเข้าใจได้ เรื่องนั้นอาจกลายเป็นสาเหตุของความสับสน และการทดสอบสำหรับบางคน"

 (บันทึกโดย มุสลิม ในบทนำของหนังสือ เศาะฮีห์มุสลิม)

     หลักการสำคัญประการหนึ่งของ ศิลปะแห่งการปฏิบัติต่อผู้คน คือ การรู้จักผู้ฟัง และเลือกวิธีสื่อสารให้เหมาะสม

♠ คนแต่ละวัยต้องใช้วิธีพูดต่างกัน 

♠ ผู้มีความรู้และผู้เริ่มต้นเรียนรู้ไม่ควรใช้การอธิบายแบบเดียวกัน

♠ เด็ก ผู้ใหญ่ และผู้สูงอายุ ล้วนมีวิธีการสื่อสารที่เหมาะสมแตกต่างกัน

♠ การตักเตือนควรเลือกเวลา สถานที่ และถ้อยคำที่เหมาะสม เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุด

     ดังนั้น ผู้ที่ประสบความสำเร็จในการดะอ์วะฮ์ การสอน หรือการสร้างความสัมพันธ์กับผู้คน คือผู้ที่ เข้าใจความแตกต่างของมนุษย์ และสามารถเลือกคำพูด วิธีการ และช่วงเวลาที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคล ตามแบบอย่างของท่านเราะสูลุลลอฮ์ ﷺ ผู้ซึ่งทรงมีความอ่อนโยน มีปัญญา และทรงพูดกับผู้คนตามระดับความเข้าใจของพวกเขา