กำหนดการเฝ้ากุโบร์ให้เป็นอิบาดะห์
เรียบเรียงโดย อิสมาอีล กอเซ็ม
มวลการสรรเสริญเป็นเอกสิทธิ์ของอัลลอฮฺผู้อภิบาลแห่งสากลโลก
อิสลามเป็นศาสนาที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานของ วะห์ยู (الوحي) คือสิ่งที่อัลลอฮ์ ตะอาลา ทรงประทานลงมาแก่ศาสนทูตของพระองค์ ดังนั้น เรื่องของ อิบาดะห์ จึงไม่ใช่พื้นที่สำหรับความคิดเห็นส่วนบุคคล ประเพณี หรือความรู้สึกว่าการกระทำนั้นเป็นสิ่งที่ดี แต่เป็นเรื่องที่ต้องยึดตามหลักฐานจากอัลกุรอานและซุนนะฮ์
หนึ่งในหลักการสำคัญของศาสนา คือ. الأصل في العبادات التوقيف "หลักเดิมของการอิบาดะห์ คือการหยุดอยู่ที่หลักฐาน"
หมายความว่า มนุษย์ไม่มีสิทธิ์กำหนดรูปแบบ เวลา สถานที่ หรือวิธีการของอิบาดะห์ขึ้นมาเอง เว้นแต่จะมีหลักฐานจากอัลลอฮ์และเราะสูล ﷺ รับรอง
ปัญหาหนึ่งที่พบในบางสังคมมุสลิม คือการนำธรรมเนียมหรือการปฏิบัติที่สืบทอดกันมา มายกระดับให้กลายเป็นส่วนหนึ่งของศาสนา โดยไม่ได้ตรวจสอบหลักฐาน หนึ่งในตัวอย่างที่ถูกกล่าวถึงคือ การเฝ้ากุโบร์ของผู้เสียชีวิตโดยบางแห่งมีการนั่งอยู่ที่หลุมศพเป็นเวลานาน หรือจัดเวรเฝ้าหลุมศพ พร้อมกับเชื่อว่าเป็นการทำบุญ เป็นสิ่งที่มีผลบุญ หรือเป็นสิ่งที่ศาสนาส่งเสริม
ดังนั้น ประเด็นสำคัญไม่ใช่เพียงว่า "ผู้คนทำสิ่งนี้หรือไม่" แต่คือคำถามว่า การกระทำดังกล่าวมีหลักฐานจากอัลกุรอานและซุนนะฮ์หรือไม่?
อิบาดะห์เป็นสิทธิของอัลลอฮ์เพียงผู้เดียว
อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า
أَمْ لَهُمْ شُرَكَاءُ شَرَعُوا لَهُمْ مِنَ الدِّينِ مَا لَمْ يَأْذَنْ بِهِ اللَّهُ
"หรือว่าพวกเขามีภาคีที่ได้บัญญัติศาสนาแก่พวกเขา ในสิ่งที่อัลลอฮ์มิได้ทรงอนุญาต"
(อัชชูรอ : 21)
อายะฮ์นี้เป็นหลักฐานสำคัญว่า การกำหนดบทบัญญัติทางศาสนาเป็นสิทธิของอัลลอฮ์ ไม่ใช่สิทธิของมนุษย์
อิบนุ ตัยมียะฮ์ กล่าวว่า ความแตกต่างระหว่างเรื่องทางโลกกับเรื่องอิบาดะห์ คือ
เรื่องทางโลก หลักเดิมคืออนุญาตจนกว่าจะมีหลักฐานห้าม
เรื่องอิบาดะห์ หลักเดิมคือไม่สามารถกำหนดขึ้นได้จนกว่าจะมีหลักฐานอนุญาต
เพราะอิบาดะห์คือการเข้าใกล้อัลลอฮ์ และไม่มีใครรู้วิธีการเข้าใกล้พระองค์ได้ดีไปกว่าผู้ที่พระองค์ทรงส่งมา คือท่านนบีมุฮัมมัด ﷺ
ความสมบูรณ์ของศาสนา ไม่เปิดช่องให้มนุษย์เพิ่มเติมอิบาดะห์
อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا
"วันนี้เราได้ทำให้ศาสนาของพวกเจ้าสมบูรณ์แก่พวกเจ้าแล้ว
และเราได้ให้ความโปรดปรานของเราครบถ้วนแก่พวกเจ้า และเราได้พอใจให้อิสลามเป็นศาสนาของพวกเจ้า"
(อัลมาอิดะฮ์ : 3)
เมื่อศาสนาถูกทำให้สมบูรณ์แล้ว การเพิ่มรูปแบบอิบาดะห์ใหม่เข้าไป ย่อมเป็นสิ่งที่ต้องตรวจสอบ เพราะหากสิ่งนั้นเป็นความดีที่ทำให้เข้าใกล้อัลลอฮ์จริง ท่านนบี ﷺ และบรรดา เศาะหาบะฮ์ย่อมเป็นผู้ที่ทำก่อนเรา
หลักฐานจากซุนนะฮ์เรื่องการปฏิเสธสิ่งใหม่ในศาสนา
ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า
*«مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ مِنْهُ فَهُوَ رَدٌّ»*
"ผู้ใดอุตริสิ่งหนึ่งขึ้นมาในกิจการของเรานี้ ซึ่งมิใช่ส่วนหนึ่งของมัน สิ่งนั้นย่อมถูกปฏิเสธ"
(บันทึกโดยอัลบุคอรีย์ และมุสลิม)
และท่านกล่าวว่า
«مَنْ عَمِلَ عَمَلًا لَيْسَ عَلَيْهِ أَمْرُنَا فَهُوَ رَدٌّ»
"ผู้ใดกระทำการงานที่ไม่มีคำสั่งของเรา การงานนั้นย่อมถูกปฏิเสธ"
(บันทึกโดยมุสลิม)
อิมาม อันนะวาวี กล่าวว่า หะดีษนี้เป็นหลักการใหญ่ของอิสลาม เพราะเป็นมาตรวัดว่า การงานใดจะได้รับการตอบรับหรือไม่
ดังนั้น ความดีในมุมมองของมนุษย์ ไม่จำเป็นต้องเป็นความดีในศาสนา เว้นแต่มีหลักฐานยืนยัน
สิ่งที่มีหลักฐานเกี่ยวกับผู้ตายหลังการฝังศพ
ซุนนะฮ์ของท่านนบี ﷺ ไม่ใช่การเฝ้ากุโบร์เป็นเวลานาน แต่คือการยืนขอดุอาอ์ให้แก่ผู้ตายหลังการฝัง
มีรายงานว่า เมื่อท่านนบี ﷺ ฝังศพเสร็จ ท่านจะยืนที่หลุมศพและกล่าวว่า
**«اسْتَغْفِرُوا لِأَخِيكُمْ، وَاسْأَلُوا لَهُ التَّثْبِيتَ، فَإِنَّهُ الآنَ يُسْأَلُ»**
"พวกท่านจงขออภัยโทษให้แก่พี่น้องของพวกท่าน และจงขอให้เขามั่นคง เพราะขณะนี้เขากำลังถูกสอบสวน"
(บันทึกโดยอบูดาวูด)
หะดีษนี้แสดงให้เห็นว่า สิ่งที่ถูกบัญญัติ คือ
* การขอดุอาอ์
* การขออภัยโทษให้ผู้ตาย
* การขอความมั่นคงแก่เขา
มิใช่การกำหนดพิธีเฝ้าหลุมศพเป็นระยะเวลาหนึ่ง
การสืบทอดธรรมเนียมโดยไม่ตรวจสอบหลักฐาน
หนึ่งในปัญหาสำคัญของสังคม คือการที่บางคนกล่าวว่า "บรรพบุรุษของเราทำมาแบบนี้" แต่หลักการอิสลามไม่ได้วัดความถูกต้องด้วยอายุของธรรมเนียม แต่วัดด้วยหลักฐาน
อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสถึงผู้ที่ยึดตามบรรพบุรุษโดยไม่มีหลักฐานว่า
إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَىٰ أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَىٰ آثَارِهِم مُّقْتَدُون
"แท้จริงเราได้พบว่าบรรพบุรุษของเราอยู่บนแนวทางหนึ่ง และแท้จริงเราจะปฏิบัติตามร่องรอยของพวกเขา"
(อัซซุครุฟ : 23)
อิสลามไม่ได้ปฏิเสธทุกประเพณี แต่ประเพณีนั้นต้องไม่ถูกยกขึ้นเป็นศาสนา หากไม่มีหลักฐานรองรับ
ผลเสียของการสร้างอิบาดะห์ที่ไม่มีหลักฐาน
การนำสิ่งที่ไม่มีหลักฐานมาอ้างว่าเป็นอิบาดะห์ อาจนำไปสู่ปัญหาหลายประการ
ประการที่หนึ่ง : สูญเสียเวลาและทรัพย์สิน
ผู้คนอาจใช้เวลา เงินทอง และแรงงานจำนวนมากกับสิ่งที่ไม่มีหลักฐาน ขณะที่สิ่งที่ศาสนาส่งเสริมจริง ๆ ถูกละเลย
ประการที่สอง : ทำให้ซุนนะฮ์ถูกแทนที่ด้วยธรรมเนียม
เมื่อสิ่งใหม่ถูกเผยแพร่ ผู้คนรุ่นหลังอาจเข้าใจว่านั่นคือศาสนา และละเลยแนวทางที่แท้จริง
ประการที่สาม กลายเป็นมรดกของความเข้าใจผิด
ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า
«مَنْ سَنَّ فِي الإِسْلَامِ سُنَّةً سَيِّئَةً فَعَلَيْهِ وِزْرُهَا وَوِزْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ بَعْدِهِ»
"ผู้ใดริเริ่มแนวทางที่ไม่ดีในอิสลาม เขาจะได้รับบาปของมัน และบาปของผู้ที่ปฏิบัติตามหลังจากเขา"
(บันทึกโดยมุสลิม)
หลักการสำคัญของอิสลามคือ **ทุกอิบาดะห์ต้องมีหลักฐาน** ไม่ใช่เพียงเพราะเป็นสิ่งที่สังคมนิยม ทำกันมานาน หรือมีเจตนาดี
การเฝ้ากุโบร์ หากกระทำในฐานะธรรมเนียมหรือเหตุผลทางโลก ต้องพิจารณาตามรายละเอียด แต่หากถูกกำหนดว่าเป็น อิบาดะห์ที่ศาสนาสั่ง หรือเป็นพิธีที่มีผลบุญเฉพาะ จำเป็นต้องมีหลักฐานจากอัลกุรอานและซุนนะฮ์
มุสลิมจึงควรยึดหลักว่า "ความดีในศาสนา ไม่ใช่สิ่งที่มนุษย์เห็นว่าดี แต่คือสิ่งที่อัลลอฮ์และเราะสูลของพระองค์ทรงรับรอง" เพราะหนทางแห่งความสำเร็จไม่ได้อยู่ที่การเพิ่มสิ่งใหม่ในศาสนา แต่อยู่ที่การรักษาสิ่งที่ท่านนบี ﷺ นำมาอย่างถูกต้องและบริสุทธิ์
