ชีวิตมนุษย์ระหว่างความดีและความผิดพลาด
เรียบเรียงโดย อิสมาอีล กอเซ็ม
มวลการสรรเสริญเป็นเอกสิทธิ์ของอัลลอฮฺผู้อภิบาลแห่งสากลโลก
ชีวิตของมนุษย์ตามหลักคำสอนอิสลามมิได้เป็นเพียงช่วงเวลาของการดำรงอยู่ทางกายภาพในโลกนี้ แต่เป็นช่วงเวลาแห่งการทดสอบ การเลือก และการสะสมเสบียงสำหรับโลกหน้า มนุษย์ทุกคนตั้งแต่เกิดจนกระทั่งเสียชีวิต ย่อมผ่านการกระทำที่หลากหลาย ทั้งคำพูด การกระทำ และความคิดที่อาจเป็นความดีหรือความผิดพลาด
เนื่องจากมนุษย์มีธรรมชาติที่ประกอบด้วยทั้งความสามารถในการยำเกรงและความโน้มเอียงสู่ความผิด อิสลามจึงไม่ได้คาดหวังให้มนุษย์ปราศจากความผิด แต่เรียกร้องให้มนุษย์รู้จักขัดเกลาตนเอง กลับตัว และมุ่งสร้างสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่สังคม
การงานของมนุษย์ คุณค่าของคำพูดและการกระทำ ผลกระทบของความดีและความชั่วที่ดำเนินต่อหลังความตาย ตลอดจนแนวคิดเรื่อง “โครงการแห่งชีวิต” (مشروع الحياة) หรือการสร้างมรดกแห่งความดี เช่น ความรู้ ศาสนสถาน การช่วยเหลือสังคม และการเลี้ยงดูคนรุ่นใหม่ โดยอาศัยหลักฐานจากอัลกุรอาน อัลหะดีษ และคำอธิบายของนักวิชาการอิสลาม เช่น อิบนุตัยมียะฮ์ อิบนุลก็อยยิม อิมามอันนะวะวีย์ และอิบนุรอญับ อัลหัมบะลีย์
มนุษย์จำนวนมากใช้ชีวิตโดยมุ่งแสวงหาความสำเร็จในโลกนี้ ไม่ว่าจะเป็นทรัพย์สิน ชื่อเสียง ตำแหน่ง หรือความมั่นคงทางสังคม แต่ในทัศนะของอิสลาม ชีวิตของมนุษย์ไม่ได้สิ้นสุดลงเมื่อหัวใจหยุดเต้น หากแต่ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับการงานของเขายังคงดำเนินต่อไปผ่านผลของสิ่งที่เขาได้กระทำไว้
อัลลอฮ์ตรัสว่า:
**كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ ۖ وَنَبْلُوكُم بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً ۖ وَإِلَيْنَا تُرْجَعُونَ**
“ทุกชีวิตย่อมลิ้มรสความตาย และเราได้ทดสอบพวกเจ้าด้วยความชั่วและความดี
เพื่อเป็นการทดสอบ และพวกเจ้าจะถูกนำกลับมายังเรา”
(อัลอัมบิยาอ์ 21:35)
อายะฮ์นี้แสดงให้เห็นว่า โลกนี้เป็นสถานที่แห่งการทดสอบ มนุษย์จะต้องเผชิญทั้งสิ่งที่พึงพอใจและสิ่งที่ยากลำบาก เพื่อแสดงให้เห็นว่าเขาจะเลือกเดินบนเส้นทางใด
ประการที่หนึ่ง : ธรรมชาติของมนุษย์ระหว่างความดีและความผิดพลาด
อิสลามมองว่ามนุษย์ไม่ได้ถูกสร้างมาเป็นสิ่งมีชีวิตที่ไร้ข้อผิดพลาด แต่ถูกสร้างให้มีความสามารถในการเลือกและพัฒนาตนเอง
อัลลอฮ์ตรัสว่า:
**وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا قَدْ أَفْلَحَ مَن زَكَّاهَا وَقَدْ خَابَ مَن دَسَّاهَا**
“และขอสาบานด้วยชีวิตและผู้ทรงทำให้มันสมบูรณ์ แล้วพระองค์ทรงดลใจแก่มันถึงความชั่วของมันและความยำเกรงของมัน
แท้จริงผู้ที่ขัดเกลามันย่อมประสบความสำเร็จ และผู้ที่ทำให้มันเสื่อมทรามย่อมขาดทุน”
(อัชชัมส์ 91:7-10)
อิบนุกะษีร อธิบายว่า อายะฮ์นี้ชี้ให้เห็นว่า อัลลอฮ์ทรงทำให้มนุษย์รู้จักทั้งแนวทางแห่งความดีและความชั่ว แต่ความสำเร็จขึ้นอยู่กับการที่มนุษย์เลือกขัดเกลาจิตใจและเชื่อฟังพระองค์
ดังนั้น ชีวิตของมนุษย์จึงเป็นสนามแห่งการต่อสู้ระหว่างแรงปรารถนาและความศรัทธา
ประการที่สอง : ทุกคำพูดและการกระทำเป็นสิ่งที่ถูกบันทึก
หนึ่งในหลักความเชื่อสำคัญของมุสลิมคือ การงานทุกอย่างของมนุษย์ไม่ว่าจะเล็กหรือใหญ่ ย่อมอยู่ภายใต้การบันทึกของมลาอิกะฮ์
อัลลอฮ์ตรัสว่า:
**مَا يَلْفِظُ مِن قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ**
“เขาไม่กล่าวคำพูดใดออกมา เว้นแต่จะมีผู้เฝ้าบันทึกอยู่กับเขา”
(กอฟ 50:18)
คำพูดของมนุษย์จึงมิใช่สิ่งเล็กน้อย เพราะคำพูดหนึ่งคำอาจเปลี่ยนชีวิตของคนหนึ่งคนได้
คำพูดที่ดี เช่น การสอนศาสนา การให้กำลังใจ การคืนดีระหว่างผู้คน อาจกลายเป็นผลบุญที่ต่อเนื่อง
ขณะเดียวกัน คำพูดที่ไม่ดี เช่น การใส่ร้าย การทำลายชื่อเสียง หรือการเผยแพร่ความเท็จ อาจกลายเป็นบาปที่ยังคงดำเนินต่อไป
ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า:
مَنْ دَعَا إِلَى هُدًى كَانَ لَهُ مِنَ الْأَجْرِ مِثْلُ أُجُورِ مَنْ تَبِعَهُ
“ผู้ใดเชิญชวนไปสู่ทางนำ เขาจะได้รับผลบุญเท่ากับผลบุญของผู้ที่ปฏิบัติตามเขา”
(บันทึกโดยมุสลิม)
ประการที่สาม : ความตายไม่ได้ตัดขาดผลของการงานทั้งหมด
เมื่อมนุษย์เสียชีวิต การงานประจำวันของเขาจะหยุดลง แต่มีบางสิ่งที่ยังคงส่งผลต่อเขา
ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า:
**إِذَا مَاتَ الإِنْسَانُ انْقَطَعَ عَنْهُ عَمَلُهُ إِلَّا مِنْ ثَلَاثَةٍ: صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ، أَوْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ، أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو لَهُ**
“เมื่อมนุษย์เสียชีวิต การงานของเขาจะถูกตัดขาด ยกเว้นสามประการ คือ
ศอดะเกาะฮ์ญารียะฮ์ ความรู้ที่ผู้คนได้รับประโยชน์จากมัน และลูกที่ดีที่ขอดุอาอ์ให้แก่เขา”
(บันทึกโดยมุสลิม)
หะดีษนี้เป็นรากฐานสำคัญของแนวคิดว่า มุสลิมควรสร้างสิ่งที่มีคุณค่ามากกว่าการบริโภคชีวิตเพื่อตนเองเท่านั้น
ประการที่สี่ : “โครงการแห่งชีวิต” กับภารกิจของมุสลิม
มนุษย์ทุกคนควรถามตนเองว่า : หลังจากฉันเสียชีวิตแล้ว อะไรคือสิ่งที่จะยังคงพูดแทนฉัน? ทรัพย์สินอาจถูกแบ่ง , ตำแหน่งอาจถูกลืม , ชื่อเสียงอาจจางหาย , แต่ความดีที่ถูกสร้างไว้เพื่ออัลลอฮ์จะยังคงมีผล
การสร้างความรู้ ผู้ที่สร้างนักเรียน สอนอัลกุรอาน เขียนหนังสือ หรือเผยแพร่ความรู้ที่ถูกต้อง ย่อมมีส่วนร่วมในความดีของผู้ที่ได้รับประโยชน์
อิหม่ามอันนะวะวีย์ กล่าวว่า ความรู้เป็นหนึ่งในสิ่งที่ผลบุญยังคงอยู่ เพราะมันสร้างประโยชน์แก่ผู้คนหลังจากผู้รู้จากไป
การสร้างสถาบันแห่งประโยชน์ เช่น มัสยิด โรงเรียน ห้องสมุด ศูนย์ช่วยเหลือ หรือโครงการสังคม สิ่งเหล่านี้สะท้อนหลักคำสอน:
وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَىٰ
“และจงช่วยเหลือกันในความดีและความยำเกรง”
(อัลมาอิดะฮ์ 5:2)
การสร้างคนรุ่นใหม่ ลูกหลานที่มีศรัทธาและทำความดี คือหนึ่งในมรดกที่ยิ่งใหญ่ที่สุด เพราะมนุษย์ไม่ได้ทิ้งเพียงสิ่งของ แต่สามารถทิ้ง “คนที่เดินต่อในเส้นทางความดี”
การกลับตัวและการเปลี่ยนอดีตให้เป็นความดี แม้ชีวิตมนุษย์จะเต็มไปด้วยข้อผิดพลาด แต่อิสลามเปิดประตูแห่งการกลับตัวเสมอ
อัลลอฮ์ตรัสว่า:
**قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَىٰ أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ**
“จงกล่าวเถิดว่า โอ้บ่าวของข้าที่กระทำเกินขอบเขตต่อตนเอง อย่าสิ้นหวังจากความเมตตาของอัลลอฮ์”
(อัซซุมัร 39:53)
อิบนุรอญับ อัลหัมบะลีย์ กล่าวว่า ผู้ศรัทธาที่แท้จริงไม่ใช่ผู้ที่ไม่เคยผิด แต่คือผู้ที่เมื่อผิดแล้วรีบกลับคืนสู่อัลลอฮ์
ชีวิตของมนุษย์คือหนังสือเล่มหนึ่งที่ถูกเขียนทุกวัน ทุกคำพูด ทุกการกระทำ และทุกเจตนา ล้วนมีความหมายต่อหน้าของอัลลอฮ์ มนุษย์อาจมีทั้งวันที่เขาทำดีและวันที่เขาผิดพลาด แต่ผู้ประสบความสำเร็จคือผู้ที่ใช้ช่วงเวลาที่เหลือสร้างสิ่งที่เป็นประโยชน์ และทิ้งร่องรอยแห่งความดีไว้หลังจากเสียชีวิต
ดังนั้น มุสลิมไม่ควรใช้ชีวิตเพียงเพื่อถามว่า: “ฉันได้รับอะไรจากโลกนี้ ?”
แต่ควรถามว่า: “ฉันทิ้งอะไรไว้ให้โลกนี้ และอะไรจะติดตามฉันไปยังโลกหน้า ?”
เพราะมนุษย์ทุกคนจะจากโลกนี้ไป แต่ผู้ที่มีปัญญาคือผู้ที่สร้างความดีบางอย่างไว้ ซึ่งแม้ร่างกายจะอยู่ใต้ผืนดิน แต่ผลบุญของเขายังคงเดินทางไปยังเขาต่อหน้าพระพักตร์ของอัลลอฮ์
