ความสัมพันธ์ระหว่างซูเราะฮ์ อัลอัศร์ และ อัตตะกาษุร

 

เรียบเรียงโดย  อิสมาอีล  กอเซ็ม  

 

ซูเราะฮ์อัลอัศรฺ : กาลเวลากับความขาดทุนของมนุษย์

 

     ซูเราะฮ์อัลอัศรฺเป็นหนึ่งในซูเราะฮ์สั้นที่สรุปความจริงของชีวิตมนุษย์ได้อย่างครอบคลุม อัลลอฮ์ตรัสว่า

 

وَالْعَصْرِ ۝ إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِي خُسْرٍ ۝ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ

 

“ขอสาบานด้วยกาลเวลา แท้จริงมนุษย์นั้นอยู่ในความขาดทุน

เว้นแต่บรรดาผู้ศรัทธา ผู้ประกอบการงานที่ดี

ผู้ตักเตือนกันด้วยสัจธรรม และผู้ตักเตือนกันด้วยความอดทน”

(อัลอัศรฺ 103:1–3)

 

      อัลลอฮ์ทรงสาบานด้วยกาลเวลา เพราะเวลาเป็นภาชนะที่บรรจุชีวิตของมนุษย์ ทุกลมหายใจ ทุกวัน และทุกปีที่ผ่านไป หมายถึงส่วนหนึ่งของชีวิตที่ไม่สามารถย้อนกลับคืนมาได้ ทรัพย์สินที่สูญหายอาจหาใหม่ได้ สุขภาพที่อ่อนแออาจฟื้นฟูได้ในบางกรณี แต่เวลาที่ผ่านไปแล้วไม่อาจเรียกกลับคืนมา

 

     คำว่า “ขาดทุน” ในซูเราะฮ์นี้มีความหมายลึกซึ้งกว่าการสูญเสียทรัพย์สิน เพราะหมายถึงการสูญเสียต้นทุนแห่งชีวิตโดยไม่ได้รับผลตอบแทนในโลกหน้า มนุษย์ทุกคนอยู่ในสภาพขาดทุนโดยพื้นฐาน เนื่องจากอายุขัยของเขากำลังลดน้อยลงอย่างต่อเนื่อง เว้นแต่ผู้ที่สามารถเปลี่ยนเวลาของตนให้กลายเป็นศรัทธา การงานที่ดี การยืนหยัดบนสัจธรรม และความอดทน

 

     อิมามอัชชาฟิอีย์ กล่าวถึงความสำคัญของซูเราะฮ์นี้ว่า หากมนุษย์ใคร่ครวญซูเราะฮ์อัลอัศรฺอย่างแท้จริง ซูเราะฮ์นี้ย่อมเพียงพอแก่พวกเขาในฐานะคำตักเตือน เพราะได้รวบรวมองค์ประกอบแห่งความรอดไว้อย่างครบถ้วน

 

 

องค์ประกอบทั้งสี่ ได้แก่

     ♥ ประการแรก ศรัทธาที่ถูกต้อง ซึ่งเป็นรากฐานของการยอมรับอัลลอฮ์และโลกหน้า 

     ♥ ประการที่สอง การงานที่ดี ซึ่งเป็นผลของศรัทธาที่ปรากฏผ่านการปฏิบัติ

     ♥ ประการที่สาม การตักเตือนกันด้วยสัจธรรม ซึ่งแสดงว่าความดีมิใช่เรื่องส่วนตัวเท่านั้น แต่ต้องมีความรับผิดชอบต่อสังคม

     ♥ ประการที่สี่ การตักเตือนกันด้วยความอดทน เพราะการยืนหยัดในศรัทธาและความดีจำเป็นต้องอาศัยความอดทนต่อความยากลำบาก

 

     ซูเราะฮ์อัลอัศรฺจึงมิได้เพียงบอกว่าชีวิตสั้น แต่ยังสอนว่าชีวิตจะมีคุณค่าได้อย่างไร กล่าวคือ ต้องเปลี่ยนเวลาที่กำลังลดลงให้กลายเป็นการงานที่ยังคงอยู่

 

 

ซูเราะฮ์อัตตะกาษุร : การแข่งขันสะสมจนถึงหลุมฝังศพ

 

     หากซูเราะฮ์อัลอัศรฺชี้ให้เห็นการสูญเสียเวลา ซูเราะฮ์อัตตะกาษุรก็เปิดเผยสาเหตุสำคัญที่ทำให้มนุษย์สูญเสียเวลานั้น อัลลอฮ์ตรัสว่า

 

أَلْهَاكُمُ التَّكَاثُرُ ۝ حَتَّىٰ زُرْتُمُ الْمَقَابِرَ

“การแข่งขันกันสะสมสิ่งต่าง ๆ ได้ทำให้พวกเจ้าหลงเพลิน จนกระทั่งพวกเจ้าได้ไปเยือนหลุมฝังศพ”

(อัตตะกาษุร 102:1–2)

 

     คำว่า "อัลฮากุม" หมายถึง การทำให้หลงเพลินจนละเลยสิ่งที่สำคัญกว่า

     ส่วนคำว่า "อัตตะกาษุร" หมายถึง การแข่งขันกันให้มีจำนวนมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นทรัพย์สิน บุตรบริวาร ผู้สนับสนุน ตำแหน่ง ชื่อเสียง หรือเกียรติยศ

 

     ปัญหาของอัตตะกาษุรมิใช่เพียงการมีสิ่งของมาก แต่คือ การที่หัวใจหมกมุ่นอยู่กับการเปรียบเทียบและการเพิ่มพูนอย่างไม่สิ้นสุด มนุษย์มิได้ถามว่า สิ่งที่ตนมีนั้นฮะลาลหรือไม่ เป็นประโยชน์หรือไม่ และจะใช้เพื่ออัลลอฮ์อย่างไร แต่กลับถามเพียงว่า ตนมีมากกว่าผู้อื่นหรือยัง !

 

     ข้อความที่ว่า “จนกระทั่งพวกเจ้าได้ไปเยือนหลุมฝังศพ” สะท้อนภาพชีวิตมนุษย์อย่างน่าหวาดหวั่น มนุษย์อาจใช้เวลาทั้งชีวิตในการสร้างบ้าน สะสมเงิน ขยายธุรกิจ และแสวงหาชื่อเสียง แต่เมื่อความตายมาถึง สิ่งเหล่านั้นจะถูกทิ้งไว้เบื้องหลัง

 

     การใช้คำว่า “เยือน” หลุมฝังศพ ยังชี้ให้เห็นว่า หลุมฝังศพมิใช่ที่พำนักสุดท้าย แต่เป็นสถานีชั่วคราวก่อนการฟื้นคืนชีพและการพิพากษา มนุษย์จะออกจากหลุมฝังศพเพื่อเผชิญหน้ากับผลแห่งการกระทำทั้งหมดของตน

      ตอนท้ายซูเราะฮ์ อัลลอฮ์ตรัสว่า

ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ

“แล้วในวันนั้น พวกเจ้าจะถูกสอบถามอย่างแน่นอนเกี่ยวกับความโปรดปรานทั้งหลาย”

(อัตตะกาษุร 102:8)

 

     ความโปรดปรานที่มนุษย์จะถูกสอบถามครอบคลุมทั้งชีวิต สุขภาพ เวลา ทรัพย์สิน ความปลอดภัย อาหาร ความรู้ และโอกาสในการทำความดี

     คำถามมิใช่เพียงว่า มนุษย์ได้รับสิ่งใด แต่รวมถึงว่าเขาใช้สิ่งเหล่านั้นอย่างไร ได้ขอบคุณอัลลอฮ์หรือไม่ ? และได้นำความโปรดปรานไปใช้ในสิ่งที่พระองค์ทรงพอพระทัยหรือไม่ ?

 

 

ความสัมพันธ์ระหว่างซูเราะฮ์อัลอัศรฺและอัตตะกาษุร

 

     เมื่อพิจารณาซูเราะฮ์อัลอัศรฺและซูเราะฮ์อัตตะกาษุรร่วมกัน จะพบว่าทั้งสองซูเราะฮ์นำเสนอภาพชีวิตโลกอย่างสัมพันธ์กัน

 

     ซูเราะฮ์อัลอัศรฺกล่าวว่า มนุษย์อยู่ในความขาดทุนเพราะกาลเวลากำลังผ่านไป

     ส่วนซูเราะฮ์อัตตะกาษุรอธิบายว่า สิ่งหนึ่งที่ทำให้มนุษย์สูญเสียเวลาคือการแข่งขันกันสะสมโลก

 

     ซูเราะฮ์อัลอัศรฺบอกถึงหนทางแห่งความรอด คือ ศรัทธา การงานที่ดี สัจธรรม และความอดทน

     ส่วนซูเราะฮ์อัตตะกาษุรเตือนถึงหนทางแห่งความหลงลืม คือ ความเพลิดเพลิน การแข่งขัน และการสะสมโดยไร้ขอบเขต

 

     ซูเราะฮ์อัลอัศรฺสอนให้มนุษย์ใช้เวลาอย่างมีคุณค่า

     ขณะที่ซูเราะฮ์อัตตะกาษุรเตือนว่า หากใช้เวลาไปกับการเพิ่มพูนโลกเพียงอย่างเดียว มนุษย์อาจรู้สึกตัวอีกครั้งเมื่ออยู่ในหลุมฝังศพแล้ว

 

     ทั้งสองซูเราะฮ์จึงร่วมกันอธิบายว่า ชีวิตโลกเป็นทั้งต้นทุนและบททดสอบ เวลาเป็นต้นทุนที่กำลังลดลง ขณะที่ทรัพย์สินและความสำเร็จเป็นบททดสอบที่อาจทำให้มนุษย์หลงลืมจุดหมายสูงสุดของชีวิต

 

 

หลุมฝังศพ : จุดสิ้นสุดของการทำงานและจุดเริ่มต้นของผลตอบแทน

 

     ในโลกนี้ มนุษย์ยังมีโอกาสศรัทธา กลับเนื้อกลับตัว ขออภัยโทษ และเพิ่มพูนความดี แต่เมื่อความตายมาถึง ช่วงเวลาแห่งการทำงานย่อมสิ้นสุด และช่วงเวลาแห่งการรับผลตอบแทนเริ่มต้นขึ้น

 

     ท่านนบีมุฮัมมัด ﷺ กล่าวว่า

 

     “เมื่อมนุษย์เสียชีวิต การงานของเขาย่อมสิ้นสุดลง เว้นแต่สามประการ ได้แก่ การบริจาคทานที่ให้ผลต่อเนื่อง ความรู้ที่เป็นประโยชน์ และลูกที่ดีซึ่งขอดุอาอ์ให้แก่เขา”

(บันทึกโดยมุสลิม)

 

     หะดีษนี้แสดงให้เห็นว่า หลังความตาย มนุษย์ไม่สามารถเริ่มต้นการงานใหม่ได้อีกแล้ว ยกเว้นผลบุญจากสิ่งที่เขาได้ริเริ่มไว้ขณะมีชีวิต การบริจาคที่ยังคงให้ประโยชน์ ความรู้ที่ยังคงถูกนำไปใช้ และลูกที่ดีซึ่งขอพรให้ ล้วนเป็นตัวอย่างของการเปลี่ยนทรัพย์สิน ความรู้ และการเลี้ยงดูให้กลายเป็นเสบียงระยะยาวสำหรับโลกหน้า

 

     ดังนั้น สิ่งที่น่าหวาดกลัวมิใช่เพียงการเข้าไปอยู่ในหลุมฝังศพโดยไม่มีทรัพย์สิน แต่คือการเข้าไปโดยปราศจากศรัทธาและการงานที่ดี และอาจมีเพียงความผิดบาป ความประมาท และการเนรคุณต่อความโปรดปรานของพระผู้เป็นเจ้าติดตัวไป

 

     มนุษย์อาจใช้เวลาหลายสิบปีเพื่อป้องกันตนเองจากความยากจนในโลก แต่กลับมิได้เตรียมตัวเพื่อป้องกันความขาดทุนในโลกหน้า

     เขาอาจสะสมอาหาร เงินทอง และทรัพย์สินไว้เพียงพอสำหรับอนาคตของครอบครัว แต่ไม่ได้สะสมการละหมาด การบริจาค การขออภัยโทษ และความดีไว้สำหรับวันที่ตนต้องยืนต่อหน้าอัลลอฮ์

 

 

เสบียงที่แท้จริงสำหรับโลกหน้า

 

     อัลลอฮ์ตรัสว่า

وَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوَىٰ

“และพวกเจ้าจงเตรียมเสบียงเถิด เพราะแท้จริงเสบียงที่ดีที่สุดคือความยำเกรง”

(อัลบะเกาะเราะฮ์ 2:197)

 

     คำว่า “เสบียง” ในโองการนี้ชี้ให้เห็นว่า ชีวิตมนุษย์เปรียบเสมือนการเดินทาง ผู้เดินทางจำเป็นต้องมีสิ่งที่ช่วยให้ไปถึงจุดหมาย เช่นเดียวกับผู้ศรัทธาที่ต้องเตรียมเสบียงสำหรับการเดินทางจากโลกนี้สู่โลกหน้า

 

     เสบียงที่แท้จริงมิใช่สิ่งของที่สามารถนำลงไปในหลุมฝังศพได้ แต่คือคุณค่าที่เกิดจากศรัทธาและการงาน ได้แก่

 

♥ ความศรัทธาที่มั่นคงต่ออัลลอฮ์ มลาอิกะฮ์ คัมภีร์ ศาสนทูต วันปรโลก และกฎกำหนดสภาวการณ์ 

♥ การละหมาดที่สม่ำเสมอและมีความนอบน้อม

♥ การกลับเนื้อกลับตัวและขออภัยโทษจากความผิดบาป

♥ การบริจาคและช่วยเหลือผู้ยากไร้

♥ การแสวงหาและเผยแพร่ความรู้ที่เป็นประโยชน์

♥ การปฏิบัติต่อบิดามารดา ครอบครัว และเพื่อนมนุษย์ด้วยความดี

♥ การอดทนต่อบททดสอบและยืนหยัดบนสัจธรรม

♥ การใช้ทรัพย์สินและความสามารถเพื่อประโยชน์ของศาสนาและสังคม

 

     ความยำเกรงหรือ “ตักวา” เป็นเสบียงที่ดีที่สุด เพราะเป็นคุณลักษณะที่ทำให้มนุษย์ระลึกถึงอัลลอฮ์ทั้งในที่ลับและที่เปิดเผย ผู้มีความยำเกรงจะไม่มองเพียงผลประโยชน์ระยะสั้น แต่จะพิจารณาผลของการกระทำในวันแห่งการพิพากษา

 

 

การสร้างสมดุลระหว่างโลกนี้กับโลกหน้า

 

     การเตรียมเสบียงสำหรับโลกหน้ามิได้หมายความว่ามนุษย์ต้องละทิ้งโลก ไม่ทำงาน หรือปลีกตัวออกจากสังคม อิสลามมิได้เรียกร้องให้ผู้ศรัทธาเป็นภาระแก่ผู้อื่น แต่ส่งเสริมให้เขาทำงานอย่างสุจริต มีความรับผิดชอบ และสร้างประโยชน์แก่สังคม

 

     การทำงานสามารถเป็นอิบาดะฮ์ได้ เมื่อมีองค์ประกอบสำคัญ ได้แก่ เจตนาที่ดี วิธีการที่ถูกต้อง รายได้ที่ฮะลาล และไม่ทำให้ละเลยหน้าที่ต่ออัลลอฮ์ การเลี้ยงดูครอบครัว การชำระหนี้ การช่วยเหลือผู้ยากไร้ และการสนับสนุนกิจการที่ดี ล้วนเป็นการเปลี่ยนผลประโยชน์ทางโลกให้กลายเป็นผลบุญในโลกหน้า

 

     ในทางตรงกันข้าม แม้การงานนั้นจะดูประสบความสำเร็จในสายตาของผู้คน แต่หากตั้งอยู่บนสิ่งต้องห้าม การโกง การกดขี่ หรือทำให้มนุษย์ละเลยศาสนา การงานดังกล่าวย่อมมิใช่เสบียงที่ดี

 

     หลักสำคัญคือ โลกต้องอยู่ในมือ มิใช่อยู่ในหัวใจ ผู้ศรัทธาสามารถครอบครองทรัพย์สินได้ แต่ต้องไม่ยอมให้ทรัพย์สินครอบครองตน เขาสามารถมีตำแหน่งได้ แต่ต้องไม่ให้ตำแหน่งทำลายความนอบน้อม เขาสามารถประสบความสำเร็จได้ แต่ต้องตระหนักว่าความสำเร็จทั้งหมดเป็นความโปรดปรานจากอัลลอฮ์ และจะถูกสอบถามว่าได้นำไปใช้อย่างไร

 

     ♦ มนุษย์ควรประเมินความสำเร็จใหม่ ความสำเร็จมิใช่เพียงรายได้ ตำแหน่ง บ้าน หรือชื่อเสียง แต่รวมถึงความมั่นคงของศรัทธา ความสม่ำเสมอในการละหมาด ความดีต่อครอบครัว และการมีหัวใจที่ใกล้ชิดอัลลอฮ์

 

      ♦ ควรจัดสรรเวลาให้โลกหน้าเช่นเดียวกับที่จัดสรรเวลาให้โลกนี้ หากมนุษย์สามารถวางแผนการเงิน การงาน และการศึกษาได้ ก็ควรวางแผนการละหมาด การอ่านอัลกุรอาน การบริจาค และการเพิ่มพูนความรู้ศาสนาด้วย

 

      ♦ ควรเปลี่ยนกิจกรรมทางโลกให้เป็นอิบาดะฮ์ ด้วยการปรับเจตนาและวิธีปฏิบัติ การทำงานเพื่อเลี้ยงดูครอบครัว การศึกษาความรู้ที่เป็นประโยชน์ และการรับใช้สังคมสามารถเป็นเสบียงโลกหน้าได้

 

     ♦ ควรทบทวนตนเองอย่างสม่ำเสมอว่า สิ่งที่กำลังแสวงหานั้นเป็นความจำเป็นหรือเป็นเพียงการแข่งขัน การมีมากขึ้นมิได้หมายความว่าชีวิตมีคุณค่ามากขึ้นเสมอไป

 

      ♦ ควรรำลึกถึงความตายมิใช่เพื่อให้เกิดความสิ้นหวัง แต่เพื่อให้ชีวิตมีทิศทาง การรำลึกถึงหลุมฝังศพช่วยลดความหลงเพลิน ทำให้มนุษย์รู้คุณค่าของเวลา และรีบกลับเนื้อกลับตัวก่อนโอกาสสิ้นสุดลง

 

      ♦ ควรสร้างการงานที่ให้ผลต่อเนื่อง เช่น การให้ความรู้ การสนับสนุนการศึกษา การสร้างสาธารณประโยชน์ และการเลี้ยงดูบุตรให้เป็นคนดี เพราะสิ่งเหล่านี้อาจยังคงสร้างผลบุญภายหลังความตาย

 

     การดำรงชีวิตในโลกนี้มิใช่เพียงการต่อสู้เพื่อความอยู่รอดหรือการหลีกหนีจากความอดอยากและความยากจน แม้มนุษย์จำเป็นต้องทำงาน วางแผนอนาคต และดูแลความมั่นคงของตนเอง แต่เป้าหมายเหล่านี้ต้องไม่บดบังความจริงว่า โลกนี้เป็นเพียงสถานที่ชั่วคราว และชีวิตที่แท้จริงยังคงรออยู่ในโลกหน้า

 

     ซูเราะฮ์อัลอัศรฺได้ฉายภาพว่ากาลเวลากำลังนำมนุษย์ไปสู่ความขาดทุน เว้นแต่ผู้ที่เปลี่ยนเวลาให้เป็นศรัทธา การงานที่ดี สัจธรรม และความอดทน ส่วนซูเราะฮ์อัตตะกาษุรได้เตือนว่า การแข่งขันกันสะสมโลกอาจทำให้มนุษย์หลงเพลินไปจนถึงหลุมฝังศพ

 

     ทั้งสองซูเราะฮ์จึงสอนว่า ชีวิตกำลังลดลง ขณะที่มนุษย์มักพยายามเพิ่มพูนทรัพย์สิน หากสิ่งที่เพิ่มขึ้นมีเพียงทรัพย์สิน แต่ศรัทธาและการงานกลับลดลง ชีวิตนั้นย่อมเป็นความขาดทุนอย่างแท้จริง แต่หากมนุษย์ใช้ทรัพย์สิน เวลา สุขภาพ และความสามารถเพื่อแสวงหาความพอพระทัยของอัลลอฮ์ สิ่งที่เป็นของโลกก็สามารถกลายเป็นเสบียงของโลกหน้าได้

 

     มนุษย์จึงไม่ควรใช้ชีวิตทั้งหมดเพื่อสะสมสิ่งที่ต้องทิ้งไว้เบื้องหลัง แต่ควรสะสมสิ่งที่จะติดตามไปในหลุมฝังศพ ได้แก่ ศรัทธา ความยำเกรง การละหมาด การกลับเนื้อกลับตัว การบริจาค ความรู้ที่เป็นประโยชน์ และคุณงามความดี เพราะเมื่อความตายมาถึง เงินทอง ชื่อเสียง และตำแหน่งจะหมดความหมาย เหลือเพียงการงานที่มนุษย์ได้ส่งล่วงหน้าไปเท่านั้น