ฮิดายะฮ์และบทบาทของนักเผยแผ่อิสลาม
เรียบเรียงโดย อิสมาอีล กอเซ็ม
มวลการสรรเสริญเป็นเอกสิทธิ์ของอัลลอฮฺผู็อภิบาลแห่งสากลโลก
หลักการเรื่อง “ฮิดายะฮ์” الهداية ทางนำ เป็นหนึ่งในหลักการสำคัญของอะกีดะฮ์อิสลาม ซึ่งเกี่ยวข้องโดยตรงกับความเข้าใจเรื่องเตาฮีด อำนาจของอัลลอฮ์ และบทบาทของมนุษย์ในการเผยแผ่ศาสนา เมื่อมุสลิมคนหนึ่งได้รับความศรัทธาต่ออัลลอฮ์ และอีหม่านได้หยั่งรากลึกในหัวใจ เขาย่อมปรารถนาให้บุคคลที่เขารักได้รับทางนำเช่นเดียวกับเขา ความรู้สึกดังกล่าวเป็นผลจากความรักต่ออัลลอฮ์และความปรารถนาดีต่อสิ่งถูกสร้างของพระองค์
อย่างไรก็ตาม หลักการอิสลามสอนว่า มนุษย์มีหน้าที่เพียงการชี้แจงสัจธรรม เชิญชวน และนำเสนอหลักฐานแห่งความจริง ส่วนการดลใจ การเปิดหัวใจ และการทำให้บุคคลหนึ่งยอมรับอีหม่านนั้น เป็นพระสิทธิ์ของอัลลอฮ์เพียงพระองค์เดียว บทความนี้มุ่งศึกษาหลักการดังกล่าวผ่านพระดำรัสของอัลลอฮ์:
إِنَّكَ لَا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَلَٰكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَن يَشَاءُ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ
“แท้จริง เจ้าไม่สามารถให้ทางนำแก่ผู้ที่เจ้ารักได้ แต่ทว่าอัลลอฮ์ทรงให้ทางนำแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์
และพระองค์ทรงรู้ดียิ่งถึงบรรดาผู้ได้รับทางนำ”
(อัลเกาะศ็อศ 28:56)
เมื่ออีหม่านหยั่งราก หัวใจย่อมปรารถนาให้ผู้อื่นได้รับทางนำ
เมื่อมนุษย์ได้รู้จักอัลลอฮ์อย่างแท้จริง ได้สัมผัสกับความสงบของอีหม่าน และเข้าใจว่าการเคารพภักดีต่อพระองค์คือเป้าหมายสูงสุดของชีวิต สิ่งหนึ่งที่เกิดขึ้นในหัวใจของเขาคือความปรารถนาให้ผู้คนรอบข้างได้รับความดีงามเช่นเดียวกัน โดยเฉพาะบุคคลที่เขารัก เช่น บิดามารดา สมาชิกครอบครัว และมิตรสหาย
ผู้ที่รู้จักคุณค่าของอิสลามย่อมไม่ต้องการให้ความสว่างแห่งทางนำเป็นเพียงสิ่งที่เขาได้รับเพียงผู้เดียว แต่เขาปรารถนาให้ผู้อื่นได้รู้จักพระผู้สร้าง ได้สัมผัสความหมายของการเป็นบ่าวของอัลลอฮ์ และได้รับความรอดในโลกหน้า
นี่คือธรรมชาติของหัวใจที่มีอีหม่าน เพราะความรักต่ออัลลอฮ์ย่อมทำให้เกิดความรักต่อสิ่งที่พระองค์ทรงรัก และทำให้ผู้ศรัทธาปรารถนาดีต่อมนุษย์
อัลลอฮ์ตรัสว่า:
وَالَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِّلَّهِ
“และบรรดาผู้ศรัทธานั้นมีความรักต่ออัลลอฮ์อย่างยิ่ง”
(อัลบะเกาะเราะฮ์ 2:165)
ความหมายของฮิดายะฮ์ : ระหว่างการชี้แจงกับการเปิดหัวใจ
นักวิชาการอะฮ์ลุสสุนนะฮ์อธิบายว่า ฮิดายะฮ์มีสองประเภทสำคัญ
ประเภทที่หนึ่ง : ฮิดายะฮ์แห่งการชี้แจง (هداية البيان والإرشاد)
หมายถึง การนำเสนอความจริง การอธิบายหลักฐาน และการเรียกร้องมนุษย์ไปสู่หนทางของอัลลอฮ์ ฮิดายะฮ์ประเภทนี้เป็นสิ่งที่มนุษย์สามารถกระทำได้ ผ่านการสอนศาสนา การเผยแพร่ความรู้ การตักเตือน การเป็นแบบอย่างที่ดี
ดังที่อัลลอฮ์ตรัส:
وَإِنَّكَ لَتَهْدِي إِلَىٰ صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ
“และแท้จริง เจ้านั้นย่อมนำทางไปสู่ทางอันเที่ยงตรง”
(อัชชูรอ 42:52)
อายะฮ์นี้หมายถึงบทบาทของท่านนบี ﷺ ในการชี้แจงศาสนาและนำเสนอความจริงแก่ผู้คน
ประเภทที่สอง : ฮิดายะฮ์แห่งเตาฟีก هداية التوفيق والقبول
หมายถึง การที่อัลลอฮ์ทรงเปิดหัวใจของบุคคลหนึ่งให้ยอมรับความจริง ให้รักอีหม่าน และให้เกิดความตั้งใจที่จะปฏิบัติตามคำสั่งของพระองค์
ฮิดายะฮ์ประเภทนี้ไม่มีผู้ใดครอบครองนอกจากอัลลอฮ์
อิมามอิบนุกะษีรกล่าวว่า:
"ليس إليك ذلك، إنما عليك البلاغ، والله يهدي من يشاء"
“สิ่งนั้นไม่ได้อยู่ในอำนาจของเจ้า หน้าที่ของเจ้าคือการเผยแพร่ และอัลลอฮ์ทรงให้ทางนำแก่ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์”
(ตัฟซีร อิบนุกะษีร)
กรณีอบูฏอลิบ : หลักฐานว่าการเปิดหัวใจเป็นของอัลลอฮ์
กรณีของอบูฏอลิบเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุดเกี่ยวกับหลักการนี้ อบูฏอลิบเป็นลุงของท่านนบี ﷺ เป็นผู้ปกป้องท่านจากการคุกคามของชาวกุเรช และช่วยเหลือท่านในช่วงแรกของการเผยแพร่อิสลาม เมื่ออบูฏอลิบใกล้เสียชีวิต ท่านนบี ﷺ ได้ไปหาเขาและกล่าวว่า:
"يا عم قل لا إله إلا الله كلمة أحاج لك بها عند الله"
“โอ้ลุงของฉัน จงกล่าวว่า ลาอิลาฮะ อิลลัลลอฮ์ คำหนึ่งที่ฉันจะใช้เป็นหลักฐานให้แก่ท่าน ณ ที่อัลลอฮ์”
(บันทึกโดยอัลบุคอรีย์และมุสลิม)
คำพูดนี้สะท้อนถึงความรัก ความห่วงใย และความปรารถนาดีของท่านนบี ﷺ ต่อบุคคลที่ท่านรักที่สุดคนหนึ่ง แต่แม้คำเชิญชวนจะมาจากท่านนบี ﷺ ผู้ได้รับวะฮีย์จากอัลลอฮ์ อบูฏอลิบก็ไม่ได้ตอบรับอิสลาม
หลังจากนั้น อัลลอฮ์ประทานว่า:
إِنَّكَ لَا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ. “แท้จริง เจ้าไม่สามารถให้ทางนำแก่ผู้ที่เจ้ารักได้”
เหตุการณ์นี้ยืนยันว่า ผู้เผยแผ่สามารถนำเสนอความจริงได้ แต่ไม่สามารถสร้างอีหม่านในหัวใจของผู้อื่นได้
นักเผยแผ่มีหน้าที่ชี้แจงสัจธรรม ไม่ใช่ควบคุมหัวใจ
หลักการนี้เป็นรากฐานสำคัญของงานดะอ์วะฮ์ นักเผยแผ่มีหน้าที่ ถ่ายทอดสารของอิสลาม อธิบายเตาฮีด ชี้แจงความถูกต้องและความผิด ตักเตือนด้วยความเมตตา เชิญชวนด้วยวิทยปัญญา
ดังที่อัลลอฮ์ตรัส:
ادْعُ إِلَىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ
“จงเชิญชวนสู่หนทางแห่งพระเจ้าของเจ้าด้วยวิทยปัญญาและการตักเตือนที่ดี”
(อันนะห์ล 16:125)
แต่ผลลัพธ์ของการเรียกร้องไม่ได้อยู่ในมือของนักเผยแผ่
อัลลอฮ์ตรัสว่า:
فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلَاغُ وَعَلَيْنَا الْحِسَابُ
“แท้จริง หน้าที่ของเจ้าคือการเผยแพร่ และหน้าที่ของเราคือการสอบสวน”
(อัรเราะอ์ด 13:40)
การดลใจให้ตอบรับสัจธรรมเป็นพระอำนาจของอัลลอฮ์
หลังจากมนุษย์ได้รับคำตักเตือนแล้ว การเปลี่ยนแปลงภายในหัวใจ เช่น การยอมรับความจริง , ความรักต่ออีหม่าน , ความเกลียดชังต่อการปฏิเสธ , ความต้องการเข้าสู่ศาสนา ทั้งหมดนี้เป็นสิ่งที่อัลลอฮ์ทรงประทาน
อัลลอฮ์ตรัสว่า:
وَلَٰكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمَانَ وَزَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ
“แต่ว่าอัลลอฮ์ทรงทำให้อีหม่านเป็นที่รักแก่พวกเจ้า และทรงประดับมันไว้ในหัวใจของพวกเจ้า”
(อัลหุญุรอต 49:7)
อิบนุตัยมียะฮ์กล่าวว่า:
"وهداية التوفيق والإلهام لا يقدر عليها إلا الله"
“ฮิดายะฮ์แห่งการให้ความสำเร็จและการดลใจ ไม่มีผู้ใดสามารถทำได้นอกจากอัลลอฮ์”
(มัจญ์มูอ์ อัลฟะตาวา)
ผลต่อจิตวิญญาณของนักเผยแผ่
ความเข้าใจเรื่องฮิดายะฮ์ทำให้นักเผยแผ่มีความสมดุล เขาจะไม่สิ้นหวังเมื่อผู้คนไม่ตอบรับ เพราะรู้ว่าหน้าที่ของเขาคือการทำให้สารไปถึง และเขาจะไม่หยิ่งเมื่อมีผู้คนได้รับทางนำผ่านเขา เพราะรู้ว่าผู้เปิดหัวใจคืออัลลอฮ์
ดังนั้น นักเผยแผ่ที่แท้จริง จะทำงานด้วยความจริงใจ , ความอดทน , ความเมตตา , ความถ่อมตน พร้อมกับหันกลับไปขอดุอาอ์ต่ออัลลอฮ์ให้ทรงเปิดหัวใจของผู้คน
เมื่อมุสลิมได้รับอีหม่านและทางนำจากอัลลอฮ์ หัวใจของเขาย่อมปรารถนาให้ผู้ที่เขารักได้รับความดีงามเช่นเดียวกัน นี่คือผลของความรักต่ออัลลอฮ์และความเมตตาต่อมนุษย์
แต่หลักการเตาฮีดสอนให้เข้าใจว่า นักเผยแผ่มีหน้าที่ชี้แจงสัจธรรม แต่การดลใจและการเปิดหัวใจเป็นหน้าที่ของอัลลอฮ์ และมนุษย์สามารถนำความจริงไปถึงหูของผู้คน แต่มีเพียงอัลลอฮ์เท่านั้นที่ทรงนำความจริงนั้นเข้าสู่หัวใจ
ดังนั้น ผู้ทำงานเผยแผ่ต้องทำหน้าที่ของตนอย่างเต็มความสามารถ พร้อมยอมรับว่า “เราเป็นเพียงผู้ชี้ทาง แต่อัลลอฮ์คือผู้ทรงนำทางหัวใจทั้งหลาย”
