ศิลปะแห่งการปฏิบัติต่อคนอื่น
อับดุลวาเฮด สุคนธา
แท้จริง การปฏิบัติต่อผู้คนด้วยความดีงาม เป็นหนึ่งในคุณธรรมอันประเสริฐของอิสลาม ที่มุสลิมทุกคนควรมีติดตัว และเป็นการนำแบบอย่างจากซุนนะฮ์ของท่านนบีมุฮัมมัด ﷺ มาปฏิบัติจริงดังนั้น ขอกล่าวโดยขอความช่วยเหลือและความสำเร็จจากอัลลอฮ์ ผู้ทรงมหาบริสุทธิ์และสูงส่ง ว่า การปฏิบัติต่อผู้คนด้วยความดีงาม คือคำสั่งเสียจากพระผู้อภิบาลแห่งสากลโลก
อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า
وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لَا تَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا مِنْكُمْ وَأَنْتُمْ مُعْرِضُونَ
“และจงรำลึกถึงเมื่อเราได้ให้พันธสัญญาแก่ลูกหลานอิสรออีลว่า พวกเจ้าจะไม่เคารพภักดีผู้ใดนอกจากอัลลอฮ์
และจงทำดีต่อบิดามารดา ต่อญาติใกล้ชิด ต่อเด็กกำพร้า และต่อผู้ยากไร้
และจงกล่าวถ้อยคำที่ดีงามแก่ผู้คน จงดำรงการละหมาด และจงจ่ายซะกาต
แล้วหลังจากนั้น พวกเจ้าส่วนใหญ่ก็หันหลังให้ เว้นเพียงส่วนน้อย และพวกเจ้ายังคงเมินเฉย“
(สูเราะฮ์ อัลบะเกาะเราะฮ์ โองการที่ 83)
ตัฟซีรอิบนุกะษีร อิบนุกะษีร (เราะหิมะฮุลลอฮ์) กล่าวว่าเกี่ยวกับพระดำรัสของอัลลอฮ์ที่ว่า
( وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا ). “และจงกล่าวถ้อยคำที่ดีงามแก่ผู้คน”
หมายความว่า จงพูดกับผู้คนด้วยถ้อยคำที่ไพเราะ อ่อนโยน และสุภาพ รวมถึงการเชิญชวนสู่ความดี และการห้ามปรามความชั่ว ด้วยวิธีที่ดีงาม
ดังที่ท่านอัลหะซัน อัลบัศรี กล่าวอธิบายโองการนี้ว่า คำพูดที่ดีงาม คือ การสั่งใช้ในสิ่งที่ดี ห้ามปรามในสิ่งที่ชั่วด้วยวิธีที่ดี มีความอดทน อดกลั้น ให้อภัย และผ่อนปรน พร้อมทั้งกล่าวถ้อยคำที่ดีต่อผู้คน ดังที่อัลลอฮ์ทรงบัญชาไว้ ซึ่งทั้งหมดนี้คือคุณธรรมอันดีงามทุกประการที่อัลลอฮ์ทรงพอพระทัย
ท่านนบีของเราสั่งใช้ให้ปฏิบัติต่อผู้คนด้วยความดีงามอัลลอฮ์ ตะอาลา ได้ทรงบัญชาให้เรายึดถือและเจริญรอยตามแบบอย่างของท่านนบีมุฮัมมัด ﷺ ทั้งในคำพูดและการกระทำทุกประการ เท่าที่เรามีกำลังและความสามารถจะปฏิบัติได้ เพราะอัลลอฮ์มิได้ทรงบังคับผู้ใดให้รับภาระเกินกว่าความสามารถของเขา
ดังนั้น การปฏิบัติต่อผู้คนด้วยความอ่อนโยน มีมารยาทงดงาม พูดจาไพเราะ และทำดีกับผู้อื่น จึงเป็นส่วนหนึ่งของการปฏิบัติตามแบบอย่างของท่านนบี ﷺ ซึ่งมุสลิมทุกคนควรยึดถือและนำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า
( لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ )
“แท้จริง ในตัวของเราะสูลุลลอฮ์นั้น มีแบบอย่างอันดีงามสำหรับพวกเจ้า”
(สูเราะฮ์ อัลอะห์ซาบ 21)
ในหนังสือ ตัฟซีรอิบนุกะษีร ท่านอิหม่ามอิบนุกะษีร กล่าวว่า
โองการอันประเสริฐนี้เป็นหลักการสำคัญยิ่งในการเจริญรอยตามท่านร่อซูลุลลอฮ์ ﷺ ทั้งในคำพูด การกระทำ และแบบอย่างการดำเนินชีวิตของท่าน
ด้วยเหตุนี้ อัลลอฮ์จึงทรงสั่งให้ผู้ศรัทธาเอาแบบอย่างจากท่านนบี ﷺ ในเหตุการณ์สงครามอัลอะห์ซาบ ทั้งในด้านความอดทน ความมั่นคง การยืนหยัดเฝ้าปกป้องศาสนา การต่อสู้ในหนทางของอัลลอฮ์ และการเฝ้ารอความช่วยเหลือจากพระผู้อภิบาลของท่าน ขอความศานติและความจำเริญจากอัลลอฮ์จงมีแด่ท่านนบี ﷺ ตลอดไปจนถึงวันกิยามะฮ์
ด้วยเหตุนี้ อัลลอฮ์จึงตรัสแก่บรรดาผู้ที่เกิดความหวาดหวั่น เบื่อหน่าย จิตใจสั่นคลอน และวุ่นวายในเหตุการณ์สงครามอัลอะห์ซาบว่า
( لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ )
“ แท้จริง สำหรับพวกเจ้านั้น มีแบบอย่างอันดีงามในตัวของร่อซูลุลลอฮ์"
(สูเราะฮ์ อัลอะห์ซาบ : 21)
กล่าวคือ เหตุใดพวกเจ้าจึงไม่เจริญรอยตามท่าน และไม่ยึดถือคุณลักษณะอันงดงามของท่านเป็นแบบอย่างเล่า ?
และพระองค์ตรัสอีกว่า
( وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ ). “และแท้จริง เจ้านั้นดำรงอยู่บนคุณธรรมอันยิ่งใหญ่”
(สูเราะฮ์ อัลกอลัม 4)
ท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร่อฎิยัลลอฮุอันฮา) เคยถูกถามเกี่ยวกับอุปนิสัยและจริยธรรมของท่านเราะสูลุลลอฮ์ ﷺ ท่านตอบว่า
كان خُلُقُه القرآن “จริยธรรมของท่านคืออัลกุรอาน”
กล่าวคือ ท่านนบี ﷺ เป็นผู้ที่มีคุณธรรมอันสูงส่ง และมีความงดงามในการปฏิบัติต่อผู้คน ท่านคลุกคลีกับผู้คนในระดับที่ก่อให้เกิดประโยชน์แก่พวกเขา ให้คำแนะนำและช่วยเหลือพวกเขา โดยไม่ทำให้ผู้คนรู้สึกเบื่อหน่ายหรืออึดอัดใจ
โอ้บรรดาพี่น้องผู้ศรัทธาทั้งหลาย
ศิลปะแห่งการปฏิบัติต่อผู้คนนั้น ไม่ใช่สิ่งที่ทุกคนจะเชี่ยวชาญได้ แต่เป็นศิลปะที่ต้องอาศัยทักษะเฉพาะ บางคนได้รับพรสวรรค์มาตั้งแต่กำเนิด หรือได้รับการถ่ายทอดจากครอบครัว บางคนเรียนรู้จากผู้คนรอบข้าง และบางคนก็ได้มาจากการอ่าน การแสวงหาความรู้ การใช้ชีวิตร่วมกับผู้อื่น และประสบการณ์ที่สั่งสมมา
ศาสนาอิสลามอันบริสุทธิ์ของเราได้ให้ความสำคัญอย่างยิ่งต่อการมีคุณธรรมอันดีงาม และการปฏิบัติต่อผู้คนทุกคนด้วยความดีงาม โดยสอนให้มุสลิมตอบโต้ความชั่วด้วยความดี
ดังที่อัลลอฮ์ ตะอาลา ตรัสว่า
وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظِيمٍ
“ความดีและความชั่วนั้นย่อมไม่เท่าเทียมกัน เจ้าจงตอบโต้ (ความชั่ว) ด้วยสิ่งที่ดียิ่งกว่า
แล้วผู้ที่เคยมีความเป็นศัตรูระหว่างเขากับเจ้า ก็จะกลับกลายเป็นเสมือนมิตรสนิท
และจะไม่มีผู้ใดได้รับคุณลักษณะนี้ นอกจากบรรดาผู้ที่อดทน
และจะไม่มีผู้ใดได้รับมัน นอกจากผู้ที่มีส่วนแห่งความดีอันยิ่งใหญ่เท่านั้น”
(สูเราะฮ์ ฟุศศิลัต อายะฮ์ 34–35)
ยิ่งไปกว่านั้น อิสลามยังยกฐานะของผู้ที่มีมารยาทงดงามและปฏิบัติต่อผู้คนด้วยดี ให้มีผลบุญเสมือนกับผู้ที่ถือศีลอดในเวลากลางวันและละหมาดกลางคืนอย่างสม่ำเสมอ
ท่านหญิงอาอิชะฮ์ (ร่อฎิยัลลอฮุอันฮา) กล่าวว่า ฉันได้ยินท่านเราะสูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า
إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَيُدْرِكُ بِحُسْنِ خُلُقِهِ دَرَجَةَ الصَّائِمِ الْقَائِمِ
“แท้จริง ผู้ศรัทธานั้นสามารถบรรลุระดับของผู้ที่ถือศีลอดและผู้ที่ยืนละหมาดในยามค่ำคืน ด้วยอุปนิสัยอันดีงามของเขา”
(บันทึกโดย อะห์มัด และอบูดาวูด และเชคอัลอัลบานีย์รับรองว่าเป็นหะดีษเศาะฮีห์ ใน เศาะฮีห์ อัตตัรฆีบ วัตตัรฮีบ)
ข้อความนี้แสดงให้เห็นว่า การมีอัคลาก (คุณธรรม) ที่ดีและการปฏิบัติต่อผู้อื่นด้วยความเมตตา เป็นอิบาดะฮ์ที่ยิ่งใหญ่ และเป็นหนทางสู่การได้รับผลบุญอันมหาศาลจากอัลลอฮ์
อ่านต่อ ประการที่หนึ่ง click >>
